Araştırma ve bilgi merkezi: adli bilişim makaleleri ve dijital delil rehberleri
md9 Bilgi Merkezi, dijital kayıtların bir uyuşmazlıkta neyi gösterip neyi gösteremediğini birincil kaynaklara dayanarak anlatan makale ve rehberlerin toplandığı bölümdür. Her yazı dayandığı kanun maddesine, Yargıtay kararına, RFC'ye ya da standarda bağlantı verir ve son güncellendiği tarihi taşır.
Yazıları, önünde bir HTS dökümü, IP kaydı ya da e-posta başlığı duran okur için yazıyoruz: avukat, şirket yöneticisi, BT sorumlusu. Konu haritası sorunuzu önce ilgili makaleye, gerekiyorsa inceleme sayfasına götürür. Yazılar teknik bilgilendirmedir; bir bulgunun hukuki anlamını değerlendirmek avukata ve mahkemeye aittir. Kaynak ve düzeltme kurallarımız editoryal ilkelerde.
Konu haritası
Dijital deliller ve adli bilişim
- Adli bilişim
- Hangi kaydın hangi soruya cevap verdiği ve ortak yöntem: adli bilişim incelemeleri. Kayıtları birleştirirken saat farkından doğan hatalar için zaman damgaları ve saat dilimi.
- Dijital deliller
- Olaydan hemen sonra yapılacaklar: dijital delil nasıl korunur. Kayıt türüne göre: ekran görüntüsü, WhatsApp yazışmaları, e-posta başlığı, fotoğraftaki EXIF verisi, PDF ve Word metadata'sı, sahte sosyal medya hesabı.
- Dijital delil bütünlüğü
- Hash değerinin neyi kanıtladığı, adli imaj ve write blocker: hash ve delil bütünlüğü. Dosyayı yüklemeden SHA-256 almak için hash hesaplama aracı.
İletişim ve ağ kayıtları
| Konu | Kayıt tek başına göstermez | Makale | İnceleme |
|---|---|---|---|
| HTS | Görüşmenin içeriğini, telefonu kimin kullandığını | HTS kaydı nedir, nasıl okunur? | HTS kayıt analizi |
| Baz istasyonu kayıtları | Telefonun hücre içindeki yerini | Baz istasyonu kaydı konumu ne kadar gösterir? | Baz istasyonu analizi |
| IP / CGNAT | Aboneliği kullanan kişiyi; CGNAT'ta port ve saniye olmadan aboneyi bile | CGNAT nedir? ve IP adresi tek başına delil mi? | IP ve CGNAT analizi |
| Log analizi | Kaydın sonradan değiştirilmediğini, sistem saatinin doğru olduğunu | Log kayıtlarının güvenilirliği | Log analizi |
Adresin özel, CGNAT ya da genel olduğunu görmek için IP adresi kontrol aracı; Unix ya da FILETIME değerlerini tarihe çevirmek için zaman damgası dönüştürücü.
Bilirkişi raporu, uzman görüşü ve bilimsel mütalaa
- Bilirkişilik
- Bilirkişiyi mahkeme, soruşturmada savcılık görevlendirir (HMK m.266, CMK m.63); taraf bilirkişi seçemez, yalnızca atanmasını isteyebilir. Taraflar için hazırladığımız raporlar bilirkişi raporu değil, uzman görüşü ya da bilimsel mütalaadır. Farklar: uzman görüşü ile bilirkişi raporu farkı. Dosyadaki raporun teknik tespitlerinin kontrolü: bilirkişi raporlarının teknik değerlendirmesi.
- Uzman görüşü
- Tarafın kendi seçtiği uzmandan alıp dosyaya sunduğu görüş (HMK m.293). Mahkemeyi bağlamaz, ama esaslıysa tartışılmadan geçilemez (Yargıtay 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635). Ayrıntı: uzman görüşü.
- Bilimsel mütalaa
- Ceza yargılamasındaki karşılığı; CMK m.67/6'ya göre “bilirkişi raporu hakkında” da alınabilir. Bilişim dosyalarında: bilimsel mütalaa.
Yazılım, mobil ve güvenlik
- Yazılım incelemeleri
- “Teslim edilmedi”, “eksik”, “çalışmıyor” iddialarının teknik kökleri: yazılım projesi teslim uyuşmazlığı. Kaydın ne zaman, hangi hesapla değiştirildiği: veri tabanı incelemesi.
- Kaynak kod
- Şartnameye uygunluk, sürüm farkları, Git ve commit geçmişi, kod sahipliği: kaynak kod incelemesi.
- Siber güvenlik
- Yetkisiz erişim, hesap ele geçirme, veri ihlali: siber olay incelemesi. İş e-postası dolandırıcılığı (BEC): sahte IBAN e-postasında ilk 24 saat.
- Mobil uygulamalar
- SQLite veri tabanları, WAL dosyası, bildirim ve önbellek kayıtları: mobil cihaz ve uygulama incelemesi. Geliştirme: mobil uygulama geliştirme. Kendi ürünümüz UDF Mobil (md9) UYAP belgelerini iPhone'da açar; Android sürümü yoktur.
- Yazılım mühendisliği
- Uyuşmazlığı baştan önleyen şartname ve kabul kriterleri: proje danışmanlığı ve teknik şartname. Mimari, API ve entegrasyon: backend ve API geliştirme.
Web ve yapay zekâ
- Web teknolojileri
- Bir sitenin içeriğini, alan adı ve sertifika kayıtlarını tespit etmek: web sitesi incelemesi. Sitenin kendisi için teknik SEO ve llms.txt dosyası.
- Yapay zekâ
- Hangi yapay zekâ tarayıcısının ne için geldiği ve robots.txt ile nasıl yönetildiği: yapay zekâ botları ve robots.txt. Yapay zekâ yanıtlarında kaynak olarak gösterilmek: GEO.
Başvuru kaynakları
- Akademik ve teknik makaleler
- Buradaki yazılar hakemli akademik yayın değildir; kanun metni, RFC, NIST ve ISO/IEC yayınlarına atıfla yazılmış teknik makalelerdir. Kanunlar, standartlar ve sık anılan kararlar: mevzuat ve standartlar. Dosyadaki bir teknik iddianın literatür ve standartlar karşısında incelenmesi: teknik mütalaa.
- Teknik rehberler
- UYAP belgelerini açma, PDF ve Word'e çevirme, imzalama ve hata çözümleri: UDF rehberi. Tarayıcıda çalışan, dosyayı hiçbir yere yüklemeyen ücretsiz araçlar: UDF görüntüleyici, hash, zaman damgası, IP adresi, e-posta başlığı ve EXIF.
- Sık sorulan sorular
- Süre, ücret, delil teslimi, gizlilik, uzman görüşünün mahkemedeki yeri: sık sorulan sorular. HTS, CGNAT, hash, MACB gibi terimlerin kısa tanımları: terimler sözlüğü.
Son yazılar
Bilgi MerkeziBaz İstasyonu KonumuHücre kaydının konumu ne kadar daraltabildiği: kapsama alanı, sektör, Timing Advance, harita okuma ve Yargıtay'ın yaklaşımı.Bilgi MerkeziCGNAT Nedir?Operatörün bir genel IP'yi port aralıklarıyla abonelere paylaştırması; kayıtlarda hangi alanlar olur, tespit neden port ve saniye ister.Bilgi MerkeziHash ve Delil BütünlüğüHash değerinin neyi gösterip neyi göstermediği, adli imaj ve write blocker, MD5 ile SHA-256 farkı ve CMK m.134 bağlamı.Bilgi MerkeziDijital Delil Nasıl Korunur?Telefon, bilgisayar ve hesaplardaki delili kaybetmemek için ilk adımlar, yapılmaması gerekenler, bulut verisi ve delil zinciri kaydı.Bilgi MerkeziE-posta Başlığı Nasıl Okunur?Gmail, Outlook, Apple Mail ve Yandex'te ham başlığı bulma; güvenilecek satırlar, SPF/DKIM/DMARC sonuçları ve sahte gönderici işaretleri.Bilgi MerkeziEkran Görüntüsü Delil mi?Ekran görüntüsünün teknik zayıflıkları, sahteliğin neden görüntüden anlaşılamadığı, daha güçlü alternatifler ve pratik kontrol listesi.Bilgi MerkeziEXIF Verisi Nedir?EXIF alanları, çekim tarihi ve saat dilimi, GPS konumu, WhatsApp ve diğer uygulamaların EXIF'i silmesi ve EXIF'in değiştirilebilirliği.Bilgi MerkeziHTS Kaydı Nedir?HTS dökümünün alanları, satır satır okunuşu, CMK m.135/6'ya göre elde edilişi ve kaydın cevap veremediği sorular.Bilgi MerkeziIP Adresi Delil mi?IP adresi aboneliği gösterir, kullanıcıyı değil. Atfı zayıflatan durumlar, Yargıtay kararları ve iki taraf için teknik kontrol listesi.
Bölümdeki tüm sayfalar
Bilgi MerkeziHTS Kaydı Nedir?HTS dökümünün alanları, satır satır okunuşu, CMK m.135/6'ya göre elde edilişi ve kaydın cevap veremediği sorular.Bilgi MerkeziBaz İstasyonu KonumuHücre kaydının konumu ne kadar daraltabildiği: kapsama alanı, sektör, Timing Advance, harita okuma ve Yargıtay'ın yaklaşımı.Bilgi MerkeziCGNAT Nedir?Operatörün bir genel IP'yi port aralıklarıyla abonelere paylaştırması; kayıtlarda hangi alanlar olur, tespit neden port ve saniye ister.Bilgi MerkeziIP Adresi Delil mi?IP adresi aboneliği gösterir, kullanıcıyı değil. Atfı zayıflatan durumlar, Yargıtay kararları ve iki taraf için teknik kontrol listesi.Bilgi MerkeziZaman Damgaları ve Saat DilimiEpoch türleri, UTC ile Türkiye saati, 2016 öncesi yaz saati istisnaları, NTP ve saat kayması; korelasyonda saat hatası örnekleri.Bilgi MerkeziHash ve Delil BütünlüğüHash değerinin neyi gösterip neyi göstermediği, adli imaj ve write blocker, MD5 ile SHA-256 farkı ve CMK m.134 bağlamı.Bilgi MerkeziDijital Delil Nasıl Korunur?Telefon, bilgisayar ve hesaplardaki delili kaybetmemek için ilk adımlar, yapılmaması gerekenler, bulut verisi ve delil zinciri kaydı.Bilgi MerkeziEkran Görüntüsü Delil mi?Ekran görüntüsünün teknik zayıflıkları, sahteliğin neden görüntüden anlaşılamadığı, daha güçlü alternatifler ve pratik kontrol listesi.Bilgi MerkeziWhatsApp YazışmalarıWhatsApp verisinin telefonda ve yedekte nerede durduğu, dışa aktarmanın eksikleri, silinen mesajların gerçekçi sınırları ve cihaz incelemesi.Bilgi MerkeziSahte Sosyal Medya HesabıTaklit ve sahte hesap türleri, platform verisi olmadan tespit edilebilenler ve edilemeyenler, korunması gereken kayıtlar ve bildirim yolları.Bilgi MerkeziUzman Görüşü mü, Bilirkişi mi?Bilirkişi raporu ile tarafın aldığı uzman görüşü ve bilimsel mütalaanın dayanağı, zamanı ve mahkeme önündeki ağırlığı tek tabloda.Bilgi MerkeziE-posta Başlığı Nasıl Okunur?Gmail, Outlook, Apple Mail ve Yandex'te ham başlığı bulma; güvenilecek satırlar, SPF/DKIM/DMARC sonuçları ve sahte gönderici işaretleri.Bilgi MerkeziSahte IBAN E-postasıFatura IBAN'ını değiştiren sahte e-postada bankaya bildirim, delil saklama, posta kutusu kuralları ve sızıntının hangi tarafta olduğu.Bilgi MerkeziEXIF Verisi Nedir?EXIF alanları, çekim tarihi ve saat dilimi, GPS konumu, WhatsApp ve diğer uygulamaların EXIF'i silmesi ve EXIF'in değiştirilebilirliği.Bilgi MerkeziPDF ve Word MetadataPDF'te Info sözlüğü, XMP, artımlı güncelleme ve imza; Word'de core.xml, app.xml ve rsid; dosya tarihleriyle farkı ve kesin hüküm sınırları.Bilgi MerkeziLog Kayıtlarının GüvenilirliğiLog kaydının delil değerini belirleyen etkenler, değişiklik izleri, 5651 kapsamındaki kayıtlar ve korelasyonun neden şart olduğu.Bilgi MerkeziYazılım Teslim UyuşmazlıklarıTeslim edilmedi, eksik, çalışmıyor: yazılım uyuşmazlıklarının teknik kökleri, incelemede bakılan kayıtlar ve önleyici öneriler.Bilgi Merkezillms.txt Nedir?llms.txt dosyasının biçimi, v2 değişiklikleri, md9.net'teki gerçek örnek, llms-full.txt ve dosyanın gerçekte ne işe yaradığı.Bilgi MerkeziYapay Zekâ Botları ve robots.txtEğitim, arama ve kullanıcı botlarının listesi, RFC 9309 eşleşme kuralı, örnek robots.txt dosyaları, Cloudflare ayarları ve ölçüm.Bilgi MerkeziTerimler SözlüğüHTS'den DMARC'a, CGNAT'tan HMK 293'e: dijital delil incelemelerinde geçen 99 terimin kısa, kaynaklı tanımı.Bilgi MerkeziSık Sorulan SorularSüre ve ücretin nasıl belirlendiği, delil teslimi, gizlilik, uzman görüşünün mahkemedeki yeri ve UDF hakkında 30 kısa cevap.Bilgi MerkeziMevzuat ve StandartlarDijital delille ilgili kanun maddeleri, yönetmelikler, Yargıtay kararları, ISO/IEC 27037 ailesi, NIST yayınları ve RFC'ler; resmî bağlantılarıyla.Bilgi MerkeziEditoryal İlkelerKaynak seçimi, kanun ve karar atfı, tarihler, örnek veriler, düzeltme süreci ve reklamsız yayın: yazılarımızın kuralları.
Sık sorulan sorular
Dijital delil nedir, hangi kayıtlar dijital delil sayılır?
Dijital delil, bir vakıayı ispata elverişli, elektronik ortamda üretilen ya da saklanan veridir: mesaj, e-posta, log kaydı, HTS dökümü, fotoğraf ve metadata. HMK m.199 elektronik ortamdaki verileri açıkça belge sayar; ceza yargılamasında suç, hukuka uygun elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m.217/2). Kanuna aykırı elde edilmiş bulgular ise delil olarak kabul edilemez (Anayasa m.38) ve hukuk yargılamasında ispatta dikkate alınmaz (HMK m.189/2). İlk adımlar için: dijital delil nasıl korunur.
Taraf bilirkişi seçebilir mi, özel bilirkişi raporu alınabilir mi?
Taraf bilirkişi seçemez. Bilirkişiyi mahkeme, soruşturma aşamasında savcılık görevlendirir; taraf yalnızca bilirkişi incelemesi yapılmasını talep edebilir (HMK m.266, CMK m.63). Tarafın kendi seçtiği uzmandan aldığı rapor uzman görüşü (HMK m.293) ya da bilimsel mütalaadır (CMK m.67/6). Uygulamada “özel bilirkişi raporu” diye anılan belge de budur (Yargıtay 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635). Farklar tek tabloda: uzman görüşü ile bilirkişi raporu farkı.
Yazılardaki mevzuat bilgisi güncel mi?
Makale ve rehberlerin başında son güncelleme tarihi yazar; bir madde değiştiğinde onu anan yazıları gözden geçiririz. 2026'da yazılara işlenen iki değişiklik: CMK m.134, Anayasa Mahkemesinin E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla iptal edildi (RG 25.05.2026) ve iptal 25.02.2027'de yürürlüğe girecek. 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yetkiler ise 7590 sayılı Kanunla 31.07.2026'dan itibaren Siber Güvenlik Başkanlığına ait. Güncel liste: mevzuat ve standartlar.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.189, m.199, m.266, m.293) — mevzuat.gov.tr
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.63, m.67, m.134, m.217) — mevzuat.gov.tr
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (m.38) — mevzuat.gov.tr
- Resmî Gazete, 25.05.2026 (AYM, E.2023/128, K.2026/36: CMK m.134 iptali) — Resmî Gazete
- 5651 sayılı Kanun (7590 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler, yürürlük 31.07.2026) — mevzuat.gov.tr
- Yargıtay Karar Arama (9. HD, E.2022/2237, K.2022/3385; 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635) — Yargıtay