Araştırma ve bilgi merkezi: adli bilişim makaleleri ve dijital delil rehberleri
md9.net Bilgi Merkezi, dijital kayıtların bir uyuşmazlıkta neyi gösterip neyi gösteremediğini birincil kaynaklara dayanarak anlatan makale ve rehberlerin toplandığı bölümdür. Her yazı dayandığı kanun maddesine, Yargıtay kararına, RFC'ye ya da standarda bağlantı verir ve son güncellendiği tarihi taşır.
Yazıları, önünde bir HTS dökümü, IP kaydı ya da e-posta başlığı duran okur için yazıyoruz: avukat, şirket yöneticisi, BT sorumlusu. Konu haritası sorunuzu önce ilgili makaleye, gerekiyorsa inceleme sayfasına götürür. Yazılar teknik bilgilendirmedir; bir bulgunun hukuki anlamını değerlendirmek avukata ve mahkemeye aittir. Kaynak ve düzeltme kurallarımız editoryal ilkelerde.
Konu haritası
Dijital deliller ve adli bilişim
- Adli bilişim
- Hangi kaydın hangi soruya cevap verdiği ve ortak yöntem: adli bilişim incelemeleri. Kayıtları birleştirirken saat farkından doğan hatalar için zaman damgaları ve saat dilimi.
- Dijital deliller
- Olaydan hemen sonra yapılacaklar: dijital delil nasıl korunur. Kayıt türüne göre: ekran görüntüsü, WhatsApp yazışmaları, e-posta başlığı, fotoğraftaki EXIF verisi, PDF ve Word metadata'sı, sahte sosyal medya hesabı.
- Dijital delil bütünlüğü
- Hash değerinin neyi kanıtladığı, adli imaj ve write blocker: hash ve delil bütünlüğü. Dosyayı yüklemeden SHA-256 almak için hash hesaplama aracı.
İletişim ve ağ kayıtları
| Konu | Bu kayda bakarak söylenemeyen | Makale | İnceleme |
|---|---|---|---|
| HTS | Görüşmenin içeriğini, telefonu kimin kullandığını | HTS kaydı nedir, nasıl okunur? | HTS kayıt analizi |
| Baz istasyonu kayıtları | Telefonun hücre içindeki yerini | Baz istasyonu kaydı konumu ne kadar gösterir? | Baz istasyonu analizi |
| IP / CGNAT | Aboneliği kullanan kişiyi; CGNAT'ta port ve saniye olmadan aboneyi bile | CGNAT nedir? ve IP adresi tek başına delil mi? | IP ve CGNAT analizi |
| Log analizi | Kaydın sonradan değiştirilmediğini, sistem saatinin doğru olduğunu | Log kayıtlarının güvenilirliği | Log analizi |
Adresin özel, CGNAT ya da genel olduğunu görmek için IP adresi kontrol aracı; Unix ya da FILETIME değerlerini tarihe çevirmek için zaman damgası dönüştürücü.
Bilirkişi raporu, uzman görüşü ve bilimsel mütalaa
- Bilirkişilik
- Bilirkişiyi mahkeme, soruşturmada savcılık görevlendirir (HMK m.266, CMK m.63); taraf bilirkişi seçemez, yalnızca atanmasını isteyebilir. Taraflar için hazırladığımız raporların kanundaki adı uzman görüşü ya da bilimsel mütalaadır; bunlar bilirkişi raporu sayılmaz. Farklar: uzman görüşü ile bilirkişi raporu farkı. Dosyadaki raporun teknik tespitlerinin kontrolü: bilirkişi raporlarının teknik değerlendirmesi.
- Uzman görüşü
- Tarafın kendi seçtiği uzmandan alıp dosyaya sunduğu görüş (HMK m.293). Mahkemeyi bağlamaz, ama esaslıysa tartışılmadan geçilemez (Yargıtay 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635). Ayrıntı: uzman görüşü.
- Bilimsel mütalaa
- Ceza yargılamasındaki karşılığı; CMK m.67/6'ya göre “bilirkişi raporu hakkında” da alınabilir. Bilişim dosyalarında: bilimsel mütalaa.
Yazılım, mobil ve güvenlik
- Yazılım incelemeleri
- “Teslim edilmedi”, “eksik”, “çalışmıyor” iddialarının teknik kökleri: yazılım projesi teslim uyuşmazlığı. Kaydın ne zaman, hangi hesapla değiştirildiği: veri tabanı incelemesi.
- Kaynak kod
- Şartnameye uygunluk, sürüm farkları, Git ve commit geçmişi, kod sahipliği: kaynak kod incelemesi.
- Siber güvenlik
- Yetkisiz erişim, hesap ele geçirme, veri ihlali: siber olay incelemesi. İş e-postası dolandırıcılığı (BEC): sahte IBAN e-postasında ilk 24 saat.
- Mobil uygulamalar
- SQLite veri tabanları, WAL dosyası, bildirim ve önbellek kayıtları: mobil cihaz ve uygulama incelemesi. Geliştirme: mobil uygulama geliştirme. Kendi ürünümüz UDF Mobil (md9) UYAP belgelerini iPhone'da açar; Android sürümü yoktur.
- Yazılım mühendisliği
- Uyuşmazlığı baştan önleyen şartname ve kabul kriterleri: proje danışmanlığı ve teknik şartname. Mimari, API ve entegrasyon: backend ve API geliştirme.
Web ve yapay zekâ
- Web teknolojileri
- Bir sitenin içeriğini, alan adı ve sertifika kayıtlarını tespit etmek: web sitesi incelemesi. Sitenin kendisi için teknik SEO ve llms.txt dosyası.
- Yapay zekâ
- Hangi yapay zekâ tarayıcısının ne için geldiği ve robots.txt ile nasıl yönetildiği: yapay zekâ botları ve robots.txt. Yapay zekâ yanıtlarında kaynak olarak gösterilmek: GEO.
Başvuru kaynakları
- Akademik ve teknik makaleler
- Buradaki yazılar kanun metni, RFC, NIST ve ISO/IEC yayınlarına atıfla yazılmış teknik makalelerdir; hakemli akademik yayın sayılmazlar. Kanunlar, standartlar ve sık anılan kararlar: mevzuat ve standartlar. Dosyadaki bir teknik iddianın literatür ve standartlar karşısında incelenmesi: teknik mütalaa.
- Teknik rehberler
- UYAP belgelerini açma, PDF ve Word'e çevirme, imzalama ve hata çözümleri: UDF rehberi. Tarayıcıda çalışan, dosyayı hiçbir yere yüklemeyen ücretsiz araçlar: UDF görüntüleyici, hash, zaman damgası, IP adresi, e-posta başlığı ve EXIF.
- Sık sorulan sorular
- Süre, ücret, delil teslimi, gizlilik, uzman görüşünün mahkemedeki yeri: sık sorulan sorular. HTS, CGNAT, hash, MACB gibi terimlerin kısa tanımları: terimler sözlüğü.
Son yazılar
Adli Bilişim ProgramlarıTelefon, bilgisayar, şifre, görüntü ve bağlantı analizi için kullanılan adli yazılımlar; üreticileri, ülkeleri, ücretsiz olanlar ve raporda program adının ne anlattığı.Cellebrite NedirTelefon incelemelerinde en sık adı geçen Cellebrite'ın ürünleri: veriyi alan UFED, çözümleyen Physical Analyzer, yeni adı Inseyets ve raporu açan ücretsiz Reader.E01 Dosyası Nasıl AçılırAdli imaj dosyası E01'i ücretsiz programlarla açma, hash doğrulaması, E02 ve Ex01 dosyaları, FTK Imager ile imaj alırken dikkat edilecekler.Görüntü ve Plaka NetleştirmeBulanık bir güvenlik kamerası görüntüsünden ne çıkarılabilir, ne çıkarılamaz; kullanılan programlar ve yapay zekayla netleştirilmiş görüntünün delil değeri.Telefon İncelemesiCeza dosyasında telefona el konulduktan sonra ne olur: imaj alma, kullanılan programlar, aranan veriler, süre, rapor ve yedek kopyasının istenmesi.UFDR Dosyası Nasıl AçılırTelefon incelemesinden sonra gelen .ufdr dosyasını ücretsiz Cellebrite Reader ile açma, sık karşılaşılan hatalar ve raporu okurken nelere bakılacağı.Bilirkişi Nasıl Olunur?Bilirkişilik şartları, temel eğitim, her yıl açılan başvuru dönemi, başvuru dilekçesine eklenecek belgeler, değerlendirme, ret kararına itiraz, yemin ve yetki belgesi.Bilirkişi Nedir?Bilirkişinin kanuni tanımı, kim tarafından ve hangi listeden atandığı, heyetin kaç kişi olduğu, bilirkişinin yapamayacakları ve incelemenin hangi durumda hiç yapılmadığı.Bilirkişi Raporu Bağlayıcı mı?HMK m.282'nin söylediği, raporun hangi hâlde hükme esas alınamadığı, itiraz edilmeyen raporla ilgili Yargıtay HGK kararı ve iki rapor çeliştiğinde ne yapıldığı.
Bölümdeki tüm sayfalar
HTS Kaydı Nedir?HTS dökümünün alanları, satır satır okunuşu, CMK m.135/6'ya göre elde edilişi ve kaydın cevap veremediği sorular.HTS Saklama SüresiOperatörün görüşme kayıtlarını saklama süresi, sürenin nasıl işlediği, dosyadaki kaydın imhası ve süresi geçen kayıt yerine bakılacak kaynaklar.HTS Kaydı Delil mi?HTS kaydının delil olma şartları, neyi ispatlayıp neyi ispatlayamadığı, Yargıtay'ın bozma gerekçeleri ve dosyadaki HTS raporunun denetimi.Boşanmada HTS KaydıBoşanma davasında HTS'nin nasıl getirtildiği, kaç yıl geriye gidebildiği, Yargıtay'ın bozma gerekçeleri ve sık görüşülen numaranın sahibi sorunu.HTS Kaydında Ne Çıkar?Dökümde görünenler ve görünmeyenler: konuşma içeriği, WhatsApp ve Instagram aramaları, kapalı telefon, kapatılan hat ve konum.HTS ve Baz Kaydı FarkıHTS, HTS'deki hücre sütunu, baz dökümü ve PTS kayıtlarının neyi listelediği, nereden geldiği ve nerede sustuğu; Yargıtay örnekleriyle.Daraltılmış Baz AnaliziHattın olay saatinde hangi sektörden hizmet aldığını deneme aramaları ve ölçekli haritayla daraltmak; ortak numara analizi ve yöntemin sınırları.HTS Analizi Nasıl Yapılır?Dökümün doğrulanmasından irtibat ve IMEI tablolarına adım adım HTS analizi; kurgusal bir döküm ve örnek rapor iskeleti.HTS Hangi Suçlarda İstenir?İletişimin tespiti ile dinleme arasındaki fark, CMK m.135 fıkra fıkra, katalog suçlar, karar mercii, süreler ve tanığın hattı tartışması.HTS Analiz ProgramıHazır HTS programlarının yaptığı işler, Excel, SQL ve QGIS ile ücretsiz analiz, programın göremediği hatalar ve seçerken bakılacak noktalar.HTS Eğitimi ve UzmanlığıHTS kurslarının verdiği sertifika, bilirkişilik listesindeki Adli İletişim Tespiti (HTS) alanının şartları, bir eğitimde bulunması gereken konular ve ücretsiz kaynaklar.Ortak Baz Nedir?Ortak baz kaydının anlamı, aynı hücre ile aynı direk farkı, Yargıtay'ın ortak baza dayanan kararları, CMK'daki sinyal bilgisi kavramı ve bir ortak baz tespitinin nasıl sınandığı.HTS Kayıtlarına İtirazKayıt, döküm ve rapor: HTS'ye itirazın üç katmanı, Yargıtay'ın HTS'ye dayanan hükümleri bozma gerekçeleri ve dökümü kontrol ederken bakılacak noktalar.Baz İstasyonu KonumuHücre kaydının konumu ne kadar daraltabildiği: kapsama alanı, sektör, Timing Advance, harita okuma ve Yargıtay'ın yaklaşımı.CGNAT Nedir?Operatörün bir genel IP'yi port aralıklarıyla abonelere paylaştırması; kayıtlarda hangi alanlar olur, tespit neden port ve saniye ister.IP Adresi Delil mi?IP adresi aboneliği gösterir, kullanıcıyı değil. Atfı zayıflatan durumlar, Yargıtay kararları ve iki taraf için teknik kontrol listesi.IP'den Adres Bulunur mu?IP konum sitelerinin gösterdiği şehir nereden geliyor, RIPE kaydı neyi gösterir, abone bilgisine kim ulaşır, kayıtlar ne kadar saklanır.Zaman Damgaları ve Saat DilimiEpoch türleri, UTC ile Türkiye saati, 2016 öncesi yaz saati istisnaları, NTP ve saat kayması; korelasyonda saat hatası örnekleri.Hash ve Delil BütünlüğüHash değerinin neyi gösterip neyi göstermediği, adli imaj ve write blocker, MD5 ile SHA-256 farkı ve CMK m.134 bağlamı.Dijital Delil Nasıl Korunur?Telefon, bilgisayar ve hesaplardaki delili kaybetmemek için ilk adımlar, yapılmaması gerekenler, bulut verisi ve delil zinciri kaydı.Telefon Dinleniyor mu?Yasal dinleme, casus yazılım ve hesap erişimi arasındaki fark, gerçek belirtiler ve efsaneler, iPhone ve Android için sıralı kontrol listesi.Silinen Dosyalar Geri Gelir mi?HDD, SSD, USB bellek ve telefonda silinen dosyanın geri gelme ihtimali, çöp kutusu süreleri, biçimlendirme farkı ve ilk yapılacaklar.Ekran Görüntüsü Delil mi?Ekran görüntüsünün teknik zayıflıkları, sahteliğin neden görüntüden anlaşılamadığı, daha güçlü alternatifler ve pratik kontrol listesi.WhatsApp YazışmalarıWhatsApp verisinin telefonda ve yedekte nerede durduğu, dışa aktarmanın eksikleri, silinen mesajların gerçekçi sınırları ve cihaz incelemesi.Ses Kaydı Delil mi?Ses kaydının hukuki çerçevesi kısaca; orijinal dosya, kaydı yapan cihaz, meta veri, montaj itirazları, deşifre ve kaydı doğru saklamak.Güvenlik Kamerası KaydıDVR ve NVR'ların kaç gün kayıt tuttuğunun hesabı, kaydın hangi yollarla istendiği, doğru dışa aktarım, saat farkı, silinen kayıt ve KVKK.Sahte Sosyal Medya HesabıTaklit ve sahte hesap türleri, platform verisi olmadan tespit edilebilenler ve edilemeyenler, korunması gereken kayıtlar ve bildirim yolları.Instagram Hesabı Çalındıİlk 30 dakikada yapılacaklar, saldırganın değiştirdiği bilgiye göre geri alma yolları, kurtarma sonrası ayarlar ve saklanacak kayıtlar.WhatsApp Hesabı ÇalındıDoğrulama kodu dolandırıcılığı, bağlı cihazlar ve SIM değişikliği; hesabı geri alma, saldırganın görebildikleri ve saklanacak kayıtlar.Bilirkişi Nedir?Bilirkişinin kanuni tanımı, kim tarafından ve hangi listeden atandığı, heyetin kaç kişi olduğu, bilirkişinin yapamayacakları ve incelemenin hangi durumda hiç yapılmadığı.Bilirkişi Nasıl Olunur?Bilirkişilik şartları, temel eğitim, her yıl açılan başvuru dönemi, başvuru dilekçesine eklenecek belgeler, değerlendirme, ret kararına itiraz, yemin ve yetki belgesi.Uzman Görüşü mü, Bilirkişi mi?Bilirkişi raporu ile tarafın aldığı uzman görüşü ve bilimsel mütalaanın dayanağı, zamanı ve mahkeme önündeki ağırlığı tek tabloda.Bilirkişi Raporuna İtiraz SüresiHukukta iki haftalık itiraz süresi, ek sürenin şartları, adli tatilin etkisi, ceza dosyasındaki fark ve itirazdan sonra ek rapor ya da yeni bilirkişi.Bilirkişi Atanması ve ReddiBilirkişinin hangi listeden ve kim tarafından seçildiği, rapor süresi, ret sebepleri ve bir haftalık ret süresi; HMK, CMK ve 6754'e göre.Bilirkişi Ücreti 20262026 Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi'ndeki tutarlar mahkeme türüne göre tabloda; avans, ek rapor ücreti ve giderin kime yükleneceği.Bilirkişi Raporu Kaç Günde Gelir?Kanundaki üst sınırlar, görevlendirmeden tebliğe kadar adımlar, raporun UYAP'ta görünmesi ve rapor gecikirse mahkemenin yapabilecekleri.Bilirkişi Raporu Bağlayıcı mı?HMK m.282'nin söylediği, raporun hangi hâlde hükme esas alınamadığı, itiraz edilmeyen raporla ilgili Yargıtay HGK kararı ve iki rapor çeliştiğinde ne yapıldığı.E-posta Başlığı Nasıl Okunur?Gmail, Outlook, Apple Mail ve Yandex'te ham başlığı bulma; güvenilecek satırlar, SPF/DKIM/DMARC sonuçları ve sahte gönderici işaretleri.Sahte IBAN E-postasıFatura IBAN'ını değiştiren sahte e-postada bankaya bildirim, delil saklama, posta kutusu kuralları ve sızıntının hangi tarafta olduğu.EXIF Verisi Nedir?EXIF alanları, çekim tarihi ve saat dilimi, GPS konumu, WhatsApp ve diğer uygulamaların EXIF'i silmesi ve EXIF'in değiştirilebilirliği.PDF ve Word MetadataPDF'te Info sözlüğü, XMP, artımlı güncelleme ve imza; Word'de core.xml, app.xml ve rsid; dosya tarihleriyle farkı ve kesin hüküm sınırları.Log Kayıtlarının GüvenilirliğiLog kaydının delil değerini belirleyen etkenler, değişiklik izleri, 5651 kapsamındaki kayıtlar ve korelasyonun neden şart olduğu.Yazılım Teslim UyuşmazlıklarıTeslim edilmedi, eksik, çalışmıyor: yazılım uyuşmazlıklarının teknik kökleri, incelemede bakılan kayıtlar ve önleyici öneriler.llms.txt Nedir?llms.txt dosyasının biçimi, v2 değişiklikleri, md9.net'teki gerçek örnek, llms-full.txt ve dosyanın gerçekte ne işe yaradığı.Yapay Zekâ Botları ve robots.txtEğitim, arama ve kullanıcı botlarının listesi, RFC 9309 eşleşme kuralı, örnek robots.txt dosyaları, Cloudflare ayarları ve ölçüm.Terimler SözlüğüHTS'den DMARC'a, CGNAT'tan HMK 293'e: dijital delil incelemelerinde geçen 105 terimin kısa, kaynaklı tanımı.Sık Sorulan SorularSüre ve ücretin nasıl belirlendiği, delil teslimi, gizlilik, uzman görüşünün mahkemedeki yeri ve UDF hakkında 30 kısa cevap.Mevzuat ve StandartlarDijital delille ilgili kanun maddeleri, yönetmelikler, Yargıtay kararları, ISO/IEC 27037 ailesi, NIST yayınları ve RFC'ler; resmî bağlantılarıyla.Editoryal İlkelerKaynak seçimi, kanun ve karar atfı, tarihler, örnek veriler, düzeltme süreci ve reklamsız yayın: yazılarımızın kuralları.Adli Bilişim ProgramlarıTelefon, bilgisayar, şifre, görüntü ve bağlantı analizi için kullanılan adli yazılımlar; üreticileri, ülkeleri, ücretsiz olanlar ve raporda program adının ne anlattığı.Telefon İncelemesiCeza dosyasında telefona el konulduktan sonra ne olur: imaj alma, kullanılan programlar, aranan veriler, süre, rapor ve yedek kopyasının istenmesi.Cellebrite NedirTelefon incelemelerinde en sık adı geçen Cellebrite'ın ürünleri: veriyi alan UFED, çözümleyen Physical Analyzer, yeni adı Inseyets ve raporu açan ücretsiz Reader.UFDR Dosyası Nasıl AçılırTelefon incelemesinden sonra gelen .ufdr dosyasını ücretsiz Cellebrite Reader ile açma, sık karşılaşılan hatalar ve raporu okurken nelere bakılacağı.E01 Dosyası Nasıl AçılırAdli imaj dosyası E01'i ücretsiz programlarla açma, hash doğrulaması, E02 ve Ex01 dosyaları, FTK Imager ile imaj alırken dikkat edilecekler.Görüntü ve Plaka NetleştirmeBulanık bir güvenlik kamerası görüntüsünden ne çıkarılabilir, ne çıkarılamaz; kullanılan programlar ve yapay zekayla netleştirilmiş görüntünün delil değeri.
Sık sorulan sorular
Dijital delil nedir, hangi kayıtlar dijital delil sayılır?
Dijital delil, bir vakıayı ispata elverişli, elektronik ortamda üretilen ya da saklanan veridir: mesaj, e-posta, log kaydı, HTS dökümü, fotoğraf ve metadata. HMK m.199 elektronik ortamdaki verileri açıkça belge sayar; ceza yargılamasında suç, hukuka uygun elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m.217/2). Kanuna aykırı elde edilmiş bulgular ise delil olarak kabul edilemez (Anayasa m.38) ve hukuk yargılamasında ispatta dikkate alınmaz (HMK m.189/2). İlk adımlar için: dijital delil nasıl korunur.
Taraf bilirkişi seçebilir mi, özel bilirkişi raporu alınabilir mi?
Taraf bilirkişi seçemez. Bilirkişiyi mahkeme, soruşturma aşamasında savcılık görevlendirir; taraf yalnızca bilirkişi incelemesi yapılmasını talep edebilir (HMK m.266, CMK m.63). Tarafın kendi seçtiği uzmandan aldığı rapor uzman görüşü (HMK m.293) ya da bilimsel mütalaadır (CMK m.67/6). Uygulamada “özel bilirkişi raporu” diye anılan belge de budur (Yargıtay 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635). Farklar tek tabloda: uzman görüşü ile bilirkişi raporu farkı.
Yazılardaki mevzuat bilgisi güncel mi?
Makale ve rehberlerin başında son güncelleme tarihi yazar; bir madde değiştiğinde onu anan yazıları gözden geçiririz. 2026'da yazılara işlenen iki değişiklik: CMK m.134, Anayasa Mahkemesinin E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla iptal edildi (RG 25.05.2026) ve iptal 25.02.2027'de yürürlüğe girecek. 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yetkiler ise 7590 sayılı Kanunla 31.07.2026'dan itibaren Siber Güvenlik Başkanlığına ait. Güncel liste: mevzuat ve standartlar.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.189, m.199, m.266, m.293) (mevzuat.gov.tr)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.63, m.67, m.134, m.217) (mevzuat.gov.tr)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (m.38) (mevzuat.gov.tr)
- Resmî Gazete, 25.05.2026 (AYM, E.2023/128, K.2026/36: CMK m.134 iptali) (Resmî Gazete)
- 5651 sayılı Kanun (7590 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler, yürürlük 31.07.2026) (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (9. HD, E.2022/2237, K.2022/3385; 15. HD, E.2015/5127, K.2016/4635) (Yargıtay)