HTS eğitimi ve HTS uzmanlığı: sertifika neyi sağlar, neyi sağlamaz?

“HTS eğitimi” aramasında çıkan ilanların çoğu aynı cümleyi kuruyor: kursu bitiren “HTS uzmanı” olur, bazıları “bilirkişilik” kelimesini de ekliyor. Biz HTS eğitimi vermiyoruz; dosyalardaki HTS raporlarını inceliyoruz. Bu yazıda hangi belgenin ne işe yaradığını, resmî metinlere dayanarak anlatıyoruz. Bir eğitime karar vermeden önce bunları bilmek, beklentiyi doğru kurmayı sağlar.

“HTS uzmanı” resmî bir unvan mı?

Kanunda bu adla tanımlanmış bir meslek bulamadık. Resmî karşılık başka bir yerde: Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı'nın yayımladığı “Bilirkişilik Temel ve Alt Uzmanlık Alanları ile Bu Alanlara Göre Aranan Nitelikler” listesi. Listenin “Adli ve Kriminalistik İncelemeler” başlığında, veri inceleme, mobil inceleme ve siber güvenlik gibi alanların yanında “Adli İletişim Tespiti (HTS)” adıyla ayrı bir alt uzmanlık alanı var.

Bu başlıkta aranan nitelik tek cümle. Alt uzmanlık alanına uygun en az beş yıl süreyle sertifikalı ya da yetkili uzman olarak şu yerlerden birinde çalışmış ya da çalışıyor olmak:

• alt uzmanlık alanıyla ilgili hizmet veren resmî kurumlar;
• üniversitelerde lisans düzeyinde eğitim almış olmak şartıyla, alanında resmî standartlara göre akredite olmuş laboratuvar ve uzman kadrosu olan kuruluşlar;
• üniversitelerin alt uzmanlık alanıyla ilgili birimleri.

Bilirkişilik Kanunu bunlara genel şartları ekler: bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak, uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak, mesleğini gösteren diploma ya da belgeye sahip olmak ve alanın yeterlilik koşullarını taşımak (6754 m.10/1-e, f, g, ğ). Başvuruyu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki bilirkişilik bölge kurulu değerlendirir. Bilirkişinin nasıl seçildiğini ve atandığını bilirkişi nasıl atanır yazısında anlattık.

Birkaç günlük bir kursun sertifikası, bu listede HTS bilirkişisi olarak yer almaya yetmiyor. Ama bütünüyle değersiz de değil: bölge kurulu, şartları taşıyan başvuranlar arasından seçim yaparken meslekî tecrübenin yanında yüksek lisans ve doktora gibi uzmanlık eğitimini ve “katıldığı meslek içi eğitimleri” de dikkate alır (Bilirkişilik Yönetmeliği m.43/1). Sertifika, şartların yerini tutmaz, şartları taşıyan biri için liyakat değerlendirmesinde bir belge olur.

HTS eğitimi ile bilirkişilik temel eğitimi aynı şey mi?

Değil. Bilirkişilik temel eğitimi, kanunun her bilirkişi adayında aradığı ayrı bir eğitim (6754 m.10/1-e). Yönetmeliğe göre beş yıllık meslekî kıdem kazanmış kişilerin aldığı, yargılama hukukunun genel ilkelerini, bilirkişilik mevzuatını, bilirkişinin yetki ve yükümlülüklerini ve rapor yazımını anlatan, on ikisi teorik on ikisi uygulamalı en az yirmi dört ders saatlik bir eğitim (m.30). Bu eğitimi yalnız Daire Başkanlığı'nın izin verdiği üniversiteler, Türkiye Adalet Akademisi, Adli Tıp Kurumu ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları verebiliyor; izinli kuruluşların listesi Daire Başkanlığı'nca yayımlanıyor (m.33/1). Bir HTS kursunun adında “bilirkişilik” kelimesinin geçmesi, onu temel eğitim yapmaz. Bir programın temel eğitim olup olmadığını bu listeden kontrol edebilirsiniz.

HTS eğitimi kimin işine yarar?

• Avukatlar. Dosyaya gelen dökümü ya da HTS raporunu okuyup hangi noktanın tartışılabileceğini görmek için. Avukatın bunun için bir sertifikaya ihtiyacı yok, bilgiye ihtiyacı var.
• Resmî kurumlarda bu işi yapanlar. Beş yıllık çalışma şartı da zaten bu kurumlarda geçen süreyle ilgili.
• Başka bir alanda bilirkişi olup dosyasına HTS giren kişiler. Kendi raporunda dökümün bir kısmına dayanacaksa okuma kurallarını bilmesi gerekir.
• Öğrenciler ve meraklılar. Adli bilişime giriş olarak.

İyi bir HTS eğitiminde hangi konular olmalı?

Bir programın içeriğini okurken şu başlıkları arayın. Her birinin yanında aynı konuyu ücretsiz anlattığımız yazıyı verdik:

Ücretsiz HTS analizi eğitimi: kendi kendine öğrenme sırası

Bir kursa yazılmadan önce temeli kendiniz kurmak isterseniz şu sırayı öneriyoruz. Her adım bir öncekinin üstüne kuruluyor; hepsi bu sitede ücretsiz.

1. Terimler. Dökümde ve raporlarda en sık geçen kavramlar: Cell ID, LAC, ECI, azimut, sektör, hizmet alanı, Timing Advance, IMEI, baz listesi.
2. Dökümün yapısı. Bir HTS satırı satır satır nasıl okunur: HTS kaydı nedir ve HTS kaydında ne çıkar.
3. Zaman. Saat dilimi hatası en sık ve en pahalı hata: zaman damgası ve saat dilimi.
4. Konum. Bir hücrenin neyi gösterip neyi göstermediği: baz istasyonu konum tespiti, ortak baz, daraltılmış baz.
5. Analiz. Kurgusal bir dökümle adım adım: HTS analizi nasıl yapılır.
6. Alıştırma. Kendi hattınızın ayrıntılı faturasını ya da kurgusal bir dökümü HTS analiz aracına verin; çıkan tablolardaki her sayıyı kaynak satırlardan elle doğrulayın. Bir sayıyı satıra kadar izleyemiyorsanız bir önceki adıma dönün.
7. Eleştiri. Bir raporda nelerin sorulacağını görmek için: HTS kayıtlarına itiraz ve HTS kaydı delil olur mu.

Başkasına ait gerçek bir dökümle alıştırma yapmayın. Dosyaya taraf değilseniz böyle bir dökümü işlemek kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi olabilir; ayrıntısı HTS analiz aracının sayfasındaki yasal sorumluluklar bölümünde.

Bir programı seçerken nelere bakılır?

Ders saati. Baktığımız bir üniversite sürekli eğitim merkezinin uzaktan programı 40'ar dakikalık 8 ders saatinden oluşuyordu. Bu süre terimleri ve genel işleyişi tanıtmaya yeter, dökümü kendi başınıza analiz etmeye yetmez.

Uygulama. Eğitimde gerçek biçimli bir döküm (kişisel verisi maskelenmiş ya da kurgusal) üzerinde baştan sona bir analiz yapılıyor mu? Yalnızca slayt izlenen bir programda en zor kısım, dağınık bir Excel'i analize hazır hâle getirmek, hiç görülmeden geçer.

Eğitmenin geçmişi. Resmî bir kurumda ya da üniversitede bu işi yapmış biri mi, yoksa bir program satıcısı mı? İkincisi de iyi bir eğitim verebilir, ama eğitimin kendi ürününün tanıtımına dönüşüp dönüşmediğine bakın.

Vaat. “Bilirkişi olursunuz”, “resmî HTS uzmanı belgesi” gibi ifadeler yukarıdaki şartlarla uyuşmuyor. Sertifikanın e-Devlet'te sorgulanabilmesi belgenin o kurumdan alındığını doğrular, bilirkişilik başvurusundaki beş yıllık çalışma şartının yerini tutmaz.