Bu sayfa, hücre kayıtları dosyaya girdikten sonra yapılan teknik incelemeyi anlatır. Bir baz kaydının konumu genel olarak ne kadar daraltabildiğini baz istasyonu konum tespiti yazısında ele aldık. Burada odak, somut bir dosyada hangi kontrollerin yapıldığı ve raporun neyi söyleyip neyi söyleyemeyeceğidir.
Kayıtta hangi hücre kimlikleri bulunur?
Şebekenin nesline göre farklı kodlar. Hepsinin önünde ülkeyi ve operatörü gösteren MCC ve MNC kodları bulunur; Türkiye'nin MCC değeri 286'dır.
| Şebeke | Alan kodu | Hücre kimliği | Standarttaki uzunluk ve not |
|---|---|---|---|
| 2G / 3G | LAC (Location Area Code) | CI (Cell Identity) | LAC 16 bit, CI 16 bit. CI yalnızca kendi konum alanı içinde tekildir, bu yüzden LAC'sız okunmaz. |
| 4G (LTE) | TAC (Tracking Area Code) | ECI (E-UTRAN Cell Identity) | TAC 16 bit, ECI 28 bit; ECI, MCC ve MNC ile birlikte (ECGI) küresel olarak tekildir. Makro baz istasyonlarında ECI'nin ilk 20 biti eNB kimliği, son 8 biti hücre numarasıdır. |
| 5G (NR) | TAC (5GS) | NCI (NR Cell Identity) | TAC 24 bit, NCI 36 bit. NCI'nin gNB ve hücre bölümlerine ayrılışı operatörün yapılandırmasına bağlıdır. |
Bu ayrıntının pratik bir karşılığı var. Operatörün ondalık verdiği bir sütunu rapor yazan kişi onaltılık okursa, hücre baz listesinde başka bir kayıtla eşleşir. 4G'de ECI'yi eNB kimliği ve hücre numarası olarak ayırmak ise farklı görünen iki kodun aynı baz istasyonundaki iki hücre olup olmadığını gösterir.
Örnek: ECI değeri 26935555 (onaltılık 0x19B0103) olan bir hücrede eNB kimliği 26935555 ÷ 256 = 105217, hücre numarası kalan olan 3'tür. 26935553 kodlu bir satır aynı eNB'nin 1 numaralı hücresine aittir. Değerler kurgusaldır. Standart, ECI ve NCI'nin ayrıntılı kodlamasını operatöre bıraktığı için (TS 23.003 §19.6) bu ayrımı her dosyada operatörün baz listesiyle doğrularız.
Baz istasyonu analizinde neleri inceliyoruz?
- Baz istasyonu kayıtları
- HTS satırlarındaki hücre kodları (HTS kaydının alanları ayrı bir yazıda), baz dökümleri (belirli bir sürede bir baz üzerinden iletişim kuran tüm hatların listesi) ve internet oturum kayıtlarındaki hücre bilgileri. Yargıtay Ceza Genel Kurulu baz dökümünü de iletişimin tespiti işlemi sayar (E.2011/6-140, K.2011/222).
- Cell ID ve LAC değerlendirmesi
- Kodların biçim ve taban kontrolü, neslin tespiti (LAC/CI mi, TAC/ECI mi, NCI mi), MCC/MNC tutarlılığı, eNB/gNB ve hücre numarası ayrımı.
- Baz eşleşmeleri
- Kayıttaki her kodun operatörün baz listesindeki adres, koordinat ve anten yönü (azimut) ile eşleştirilmesi. Listede karşılığı olmayan kodları, adresi koordinatıyla çelişen kayıtları ve olay tarihinde faal olup olmadığı belirsiz hücreleri ayrıca işaretleriz.
- Zaman ve konum ilişkileri
- Hücrelerin zaman sırası, iki satır arasındaki sürenin iddia edilen hareketle uyumu, olay saatine en yakın satırın olaydan kaç dakika önce ya da sonra olduğu. Arama ile olay nadiren aynı andadır; veri olay yerine gidişle de dönüşle de açıklanabiliyorsa rapor ikisini birlikte yazar (FSR-C-135 §8.2.2).
- HTS ile birlikte değerlendirme
- Hücre bilgisi satırın türünden ayrı okunmaz. Sesli arama satırındaki hücre ile arka planda açılmış bir veri oturumundaki hücre aynı ağırlıkta değildir; SWGDE de veri oturumu kayıtlarında zaman damgası ile hücre bilgisi arasındaki ilişkinin değişken olduğunu belirtir. İletişim örüntüsünün kendisi için HTS kayıt analizi sayfasına bakın.
Hangi konum varsayımları hataya yol açar?
Hücreyi bir nokta gibi okuyan varsayımlar. Hücre bir hizmet alanıdır ve Birleşik Krallık Adli Bilim Düzenleyicisi'nin kurallarına göre hücre sitesi analizi cihazın yerini nokta olarak belirleyemez (FSR-C-135 §11.1.4). Dosyadaki raporları okurken şu varsayımları tek tek sınarız:
| Varsayım | Neden tutmaz |
|---|---|
| Baz istasyonunun adresi telefonun adresidir. | Hizmet alanının büyüklüğü hücreden hücreye çok değişir. FSR-C-135 üç örnek verir: bina içi bir hücre kullanıcının o binada olduğunu gösterir; çevresindeki binalardan alçak, 3 metrelik bir sokak hücresi birkaç sokağa hizmet verir; kırsalda 60 metrelik bir direkteki makro hücre 10–20 km uzağa hizmet verebilir (§11.1.5). Bina içi hücre taşınabilir bir femtocell ise, o tarihte o adreste olduğu ayrıca doğrulanmalıdır. |
| Telefon en yakın baza bağlanır. | Hücre seçimi mesafeye değil sinyal koşullarına ve şebeke parametrelerine göre yapılır. Bir hücre genellikle hizmet verdiği alandan daha geniş bir alanı kapsar (FSR-C-135, sözlük); LTE'deki yük dengeleme (Mobility Load Balancing) geçiş ve yeniden seçim parametrelerini kendiliğinden değiştirebilir (3GPP TS 36.300 §22.4.1.1). |
| Sektör çizgisi kapsamanın sınırıdır. | Üç sektörlü (3 × 120°) düzen yaygındır ve sinyal gücü azimut yönünde en yüksektir, ama sektör açısı kapsamanın kesin sınırı sayılmamalıdır (SWGDE 17-F-001). |
| Şehirde hücre küçüktür, konum kesindir. | Kentte hücreler küçüktür ama hizmet alanları iç içe geçer; aynı noktada birkaç hücre duyulur ve telefon bunlardan birine bağlanır. Kırsalda ise tek bir hücre birkaç köyü ve yolu birlikte kapsayabilir. "Şehirde birkaç yüz metre" gibi genel rakamlar için birincil kaynak bulamadık; kapsama her hücre için anten yüksekliği, yönü, gücü ve çevresine göre ayrı değerlendirilir. |
| Aynı bazdan sinyal veren iki telefon yan yanadır. | Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunu tek başına buluşma saymaz (E.2013/247, K.2015/60). |
| Şebeke olay günü de bugünkü gibiydi. | Hücreler eklenir, kaldırılır, yönleri değişir; geçici arızalar hizmet alanlarını değiştirir (FSR-C-135 §11.1.2–11.1.3). Bugünkü ölçüm olay anını birebir temsil etmez. |
Kayıtta Timing Advance (TA) gibi bir gecikme ölçüsü varsa hizmet alanı bazın çevresinde bir mesafe halkasına daraltılabilir. GSM'de bir TA adımı yaklaşık 550 metreye karşılık gelir ve değer olağan durumda en fazla 63'tür (3GPP TS 45.010 §5.4–5.5). SWGDE, bu kayıtların kısa süre saklanabileceğini ve korunmasının hemen istenmesi gerektiğini belirtir. Dökümde böyle bir alan olup olmadığına her dosyada ayrıca bakarız.
Yargıtay kararları baz verisini tek başına belirleyici saymaz, ama önemsiz de saymaz: baz bilgilerinin görüşme içerikleri ve ifadelerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle beraatin bozulduğu kararlar vardır (17. CD, E.2016/5449, K.2018/12335). Verinin ağırlığını diğer delillerle ilişkisi belirler; teknik incelemenin katkısı, bu ilişkinin hangi varsayımlara dayandığını göstermektir.
Harita üzerinde gösterim ne zaman yanıltır?
Bir hizmet alanını tek bir noktaya dönüştürdüğünde. Raptiye okuyana "telefon buradaydı" der; veri ise yalnızca "telefon bu çevredeki bir hizmet alanında olabilir" der. Dosyadaki bir haritada şunları ararız (FSR-C-135 §10.4.4; SWGDE de ölçekli ve orantılı harita ister):
- Baz istasyonunun yanlış yere konması: adres ile koordinatın çelişmesi, enlem ve boylamın yer değiştirmesi, yanlış hücre koduyla etiketleme.
- Sektörün yanlış yöne çizilmesi ya da kapsamanın keskin kenarlı bir dilim gibi gösterilmesi.
- Ölçeksiz harita. Kilometrelerce alana hizmet verebilen bir hücrenin birkaç sokaklık bir çerçevede gösterilmesi.
- Yalnızca iddiayı destekleyen hücrelerin haritaya konması; alternatif konumu destekleyen satırların dışarıda bırakılması.
- Karşı hattın hücresinin incelenen telefonun hücresi gibi işaretlenmesi.
Kendi haritalarımızda ölçek, sektör yönü, belirsizlik ve alternatif konumlar birlikte gösterilir; tahmini sektör çizimleri tahmin olarak işaretlenir (FSR-C-135 §7.1.3), her işaretin hangi satırdan geldiği lejantta yazılır.
Saha ölçümü ne zaman gerekir?
Bir hücrenin belirli bir adrese hizmet verip vermediği tartışmalı olduğunda. Bu soruya dökümden çok sahada yapılan ölçüm (drive test) cevap verir. Yargıtay, sanıkların bulunduklarını iddia ettikleri yerlerde telefonlarının hangi baz istasyonundan sinyal aldığının uygulamalı keşifle belirlenmesi gerektiğini belirterek eksik soruşturma nedeniyle bozma kararı vermiştir (1. CD, E.2008/5667, K.2012/337). Keşif ve ölçüm yargı mercii eliyle yapılır. Dosyada bir ölçüm raporu varsa yöntemini şu sorularla inceleriz:
- Ölçüm olaydan ne kadar sonra yapıldı, arada şebekede değişiklik oldu mu?
- Yalnızca sabit noktalarda mı ölçüldü? Statik ölçüm, meşru olarak hizmet veren bir hücreyi kaçırmaya yatkındır (FSR-C-135 §10.4.4).
- Ölçüm cihazı ve modu (boşta ya da görüşme sırasında) incelenen telefonu temsil ediyor mu?
- Bir hücrenin ölçümde görülmemesinden o alana hizmet vermediği sonucu çıkarılmış mı? Bu çıkarım kendi başına doğru değildir (FSR-C-135 §8.2.2).
Materyal ve inceleme adımları
Hücre verisi, HTS gibi mahkeme veya savcılık eliyle dosyaya gelir. Raporda verinin hangi karar ve kapsamla geldiğini not ederiz; usule ilişkin değerlendirme avukata aittir.
İnceleme için gerekenler: HTS dökümünün elektronik hâli, operatörün baz listesi (hücre kodu, adres, koordinat, azimut), olay yeri ve saati, tarafların ileri sürdüğü alternatif konumlar, dosyadaki harita, keşif veya ölçüm raporları ve varsa bilirkişi raporu. Adımlar:
- Dökümün ve baz listesinin SHA-256 değerleri kaydedilir.
- Kodlar normalize edilir: taban, nesil, MCC/MNC, eNB/gNB ve hücre numarası.
- Her satır baz listesiyle eşleştirilir; eşleşmeyenler ve tarih geçerliliği şüpheli olanlar ayrılır.
- Zaman çizelgesi kurulur. Satır türü (sesli arama, SMS, veri) ve saat referansı her satırda korunur; saat dilimi farkları bu adımda sık görülen bir hata kaynağıdır.
- İddia edilen konum ile alternatif konumlar aynı ölçütle test edilir.
- Ölçekli harita ve rapor hazırlanır.
Raporda konum nasıl ifade edilir?
Verinin taşıdığı kadar. "Telefon olay saatinde X adresindeydi" cümlesini hücre verisi taşımaz. Kullandığımız kalıp, FSR-C-135 §11.1.4'teki önerinin Türkçe uyarlamasıdır:
"İncelenen telefonun kullandığı hücrenin, [ilgili konumu] da içine alan bir kapsama alanında hizmet verdiği tespit edilmiştir."
"Uyumludur" kelimesini ise ancak verinin uyumlu olduğu diğer konumları da sayarak kullanırız. Aynı kurallar, açıklamasız bir "uyumlu" kelimesinin sıradan okuyucu tarafından "oradaydı" diye anlaşılabileceğini belirtir ve İngiliz temyiz mahkemesinin R v Puaca [2005] EWCA Crim 3001 kararından şu tespiti aktarır: tutarsızlık çoğu zaman ispat değeri taşır, tutarlılığın ise çoğu zaman hiçbir ispat değeri yoktur. "En iyi hizmet veren hücre" (best serving cell) ifadesinden de kaçınırız, çünkü bir noktada tek bir hücre varmış izlenimi verir. Dosyadaki bir raporda bu tür ifadeler varsa, değerlendirmesi bilirkişi raporu değerlendirmesi kapsamında yapılır.
Rapor dosyaya uzman görüşü ya da bilimsel mütalaa olarak sunulabilir. Kişinin olay yerinde bulunup bulunmadığına dair kanaat mahkemeye aittir; rapor bu kanaate teknik veri sağlar, yerine geçmez.