İletişimin tespiti, bir hattın arama, aranma, yer ve kimlik bilgilerini konuşmanın içeriğine dokunmadan ortaya koyan ceza muhakemesi tedbiridir (yönetmelik m.3/1-i); HTS dökümü bu tedbirin ürünüdür. Aşağıda andığımız kararları tam metinlerinden okuduk. Bir talebin somut dosyada nasıl yazılacağı avukatın, kabul edilip edilmeyeceği hâkimin işidir.
HTS kaydı katalog suçlarla mı sınırlı?
Hayır. CMK m.135'in sekizinci fıkrası suç listesini üç tedbire bağlar:
“Bu madde kapsamında dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir.”
İletişimin tespiti bu cümlede geçmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu sonucu 15 Kasım 2011'de bir hırsızlık soruşturmasında yazdı: katalogda iletişimin tespitine yer verilmediği için “bu tedbir yönünden herhangi bir suç sınırlaması yoktur” (E.2011/6-140, K.2011/222). Karar eski fıkra numaralarıyla verildi. 2014'te tespit kendi fıkrasına taşındı, sekizinci fıkranın giriş cümlesi aynı kaldı; 4. Ceza Dairesi'nin 2021 kararındaki karşı oy aynı sonucu bugünkü sekizinci fıkradan çıkarır (E.2020/24318, K.2021/2805). Okuduğumuz dosyalarda HTS'nin istendiği suçlar arasında tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme var; hiçbiri listede değil.
Başka soruşturmada ortaya çıkan kayıt
Denetim sırasında yürüyen soruşturmayla ilgisiz bir suçun delili çıkarsa m.138/2 onu yalnız listedeki suçlar için muhafaza ettirir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, suç tarihi 2009 olan bir hırsızlıkta, hırsızlık o tarihte katalogda olmadığı için teknik takip ve iletişimin tespiti kayıtlarının m.138/2 gereğince delil olarak kullanılamayacağını söyledi ve mahkûmiyeti bozdu (E.2016/14624, K.2018/1879, 26.02.2018). Madde hâlâ “135 inci maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlar”a atıf yapar; liste 2014'te sekizinci fıkraya kaydı, Daire de m.135/8'e baktı.
CMK m.135 fıkra fıkra ne düzenliyor?
Dokuz fıkranın yalnız altıncısı HTS'yi doğrudan düzenler.
| Fıkra | Ne düzenler | HTS açısından |
|---|---|---|
| 1 | Dinleme, kayda alma, sinyal bilgisi. Şart: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe, başka suretle delil elde edilememesi. Savcı kararı derhâl hâkime sunulur, hâkim 24 saatte karar verir. | “Tespit edilebilir” ibaresi Aralık 2014'te buradan çıkarıldı. |
| 2 | Talebe hattın sahibini, biliniyorsa kullanıcısını gösteren belge eklenir. | Her tedbirde |
| 3 | Tanıklıktan çekinebilecek kişilerle iletişim kayda alınamaz. | İçerik kaydına ilişkin |
| 4 | Birinci fıkra kararının içeriği; en çok iki ay, bir ay uzatma; örgüt suçlarında toplam üç aya kadar ek uzatma. | Birinci fıkra kararları için |
| 5 | Yakalama amacıyla mobil telefonun yeri; en çok iki ay, bir ay uzatma. | Amaç yakalama |
| 6 | Şüpheli ve sanığın iletişiminin tespiti. | HTS'nin dayanağı |
| 7 | Karar ve işlemler tedbir süresince gizli tutulur. | Tespit dâhil |
| 8 | Suç listesi (katalog). | Tespit listede yok |
| 9 | Bu usul dışında kimse başkasının iletişimini dinleyemez, kayda alamaz. | Dinleme ve kayda alma |
Katalog suçlar hangileri?
Kanundaki sırayla beş bent:
- (a) Türk Ceza Kanunu'nda: 1. göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (m.79, 80) ile organ veya doku ticareti (m.91); 2. kasten öldürme (m.81, 82, 83); 3. işkence (m.94, 95); 4. cinsel saldırı, birinci fıkra hariç (m.102); 5. çocukların cinsel istismarı (m.103); 6. nitelikli hırsızlık (m.142), yağma (m.148, 149) ve nitelikli dolandırıcılık (m.158); 7. uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188); 8. parada sahtecilik (m.197); 9. suç işlemek amacıyla örgüt kurma (m.220, üçüncü fıkra); 10. fuhuş (m.227); 11. ihaleye fesat karıştırma (m.235); 12. tefecilik (m.241); 13. rüşvet (m.252); 14. suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (m.282); 15. devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (m.302); 16. anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar (m.309, 311, 312, 313, 314, 315, 316); 17. devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (m.328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337).
- (b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'daki silah kaçakçılığı (m.12).
- (c) Bankalar Kanunu'nun 22. maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarındaki zimmet.
- (d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda tanımlanan ve hapis cezası gerektiren suçlar.
- (e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 68 ve 74. maddelerindeki suçlar.
Liste sabit değil: nitelikli hırsızlık ve yağma 2014'te, organ veya doku ticareti, nitelikli dolandırıcılık ve tefecilik 2016'da eklendi. 2. Ceza Dairesi'nin 2018 kararı suç tarihindeki listeye baktı.
HTS kararını kim verir, onay ne kadar sürer?
Soruşturmada hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, iddianamenin kabulünden sonra davaya bakan mahkeme (m.135/6, m.2/1-f). İşleyiş şöyle:
- Savcı istemini işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine bildirir (m.162); talebe hat sahibini gösteren belge eklenir (m.135/2).
- Kararda yüklenen suçun türü, kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya bağlantıyı tespite yarayan kod ve tedbirin süresi yazılır.
- Acele hâlde savcı kendisi karar verir ve kararı yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar; hâkim en geç yirmi dört saatte karar verir. Süre dolarsa ya da hâkim aksine karar verirse kayıtlar derhâl imha edilir.
Dinlemeden iki farkı var. Dinlemede savcı kararını “derhâl” sunar, tespitte süre yirmi dört saattir. Altıncı fıkra, birinci fıkradaki kuvvetli şüphe ve başka suretle delil elde edilememe şartlarını da tekrar etmez; Ceza Genel Kurulu 2011'de, tespit henüz birinci fıkradayken, bu şartları dört tedbirin ortak koşulu saymıştı.
Kanun tespit için üst süre koymaz. Geriye dönük HTS'de sınırı operatörün saklama süresi çizer; hesabını HTS kayıtları kaç yıl saklanır yazısında yaptık. Aralık 2025'ten beri işletmeci, soruşturma veya kovuşturmada savcının, hâkimin ya da mahkemenin istediği bilgi veya belgeyi on gün içinde göndermek zorunda (5809 m.60/19).
2014 başındaki 6526 sayılı Kanun'la tespit, dinlemeyle aynı fıkrada ağır ceza mahkemesinin oybirliğiyle vereceği karara bağlanmıştı. Aynı yılın sonunda 6572 sayılı Kanun tespiti altıncı fıkraya aldı; Anayasa Mahkemesi'ne göre bundan sonra kararı soruşturmada sulh ceza hâkimliği, kovuşturmada davanın görüldüğü mahkeme verir ve oybirliği şartı kalkmıştır (E.2014/86, K.2015/109, 25.11.2015). Savcının acele hâl yetkisi altıncı fıkraya 2016'da 6763 sayılı Kanun'la eklendi.
Kimin hattı istenebilir: şüpheli, tanık, mağdur?
Kanun “şüpheli ve sanığın” iletişiminden söz eder; üçüncü kişiler konusunda kararlar ayrışıyor. Ceza Genel Kurulu 2011 kararında tedbirin bu sıfatı taşımayan üçüncü kişilere uygulanamayacağını söyledi ve hırsızlık soruşturmasındaki tespit kararına itirazın reddini kanun yararına bozdu.
Tanığın hattında daireler başka yol izledi. 18. Ceza Dairesi, BTK'nın itirazını kabul eden kararı 21 Ekim 2019'da kanun yararına bozdu: hâkim kararı gerektiren tespit şüpheli ve sanığın telefonlarına uygulanır, tanığın telefonuna ait kayıtları mahkeme genel delil toplama yetkisiyle isteyebilir (E.2019/8848, K.2019/14803). 4. Ceza Dairesi 28 Ocak 2021'de aynı gerekçeyle, tanık için tespit kararı verilemeyeceğini savunan kanun yararına bozma istemini oy çokluğuyla reddetti (E.2020/24318, K.2021/2805). Karşı oy, tanığa uygulamanın kanuni dayanağı olmadığını yazdı, mağdur veya müştekinin rızasını ise hukuka uygunluk nedeni saydı. İki dosyada da mahkemenin talebine itiraz eden BTK'ydı.
Henüz şüpheli yokken verilen kararlar Anayasa Mahkemesi'ne de geldi. Bir terör örgütü soruşturmasında savcılık, ildeki ankesörlü ve kontörlü sabit hatların geriye dönük HTS'sini m.135/6'ya göre sulh ceza hâkimliği kararıyla getirtmiş, kayıtları analiz ederek şüphelilere ulaşmıştı. AYM Genel Kurulu, bu kayıtların kullanılmasında hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verdi (B. No: 2020/16168, 8/3/2023). Karar, başvuruda haberleşme hürriyeti yönünden bir şikâyet olmadığını ayrıca not eder. HTS'nin delil değerini HTS kaydı delil olur mu yazısında ele aldık.
Yönetmelik güncel mi?
Tam değil. Konunun 2005 tarihli yönetmeliğinde mevzuat.gov.tr'deki son değişiklik 9/9/2011 tarihli; kanundaki 2014 ve 2016 değişiklikleri metne işlenmemiş: m.12 tespiti hâlâ dinlemeyle aynı cümlede sayar ve süreyi “en çok üç ay” diye yazar, m.13'teki suç listesi eski. Bugün işe yarayan kısımlar tanımlar (m.3/1-i, m.3/1-p) ve m.14'tür: tespit kararları fiziki ya da elektronik ortamda gönderilebilir, işletmecilere gönderilmez.
Temmuz 2026'da bir değişiklik daha oldu. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ek m.7, önleme amaçlı telekomünikasyon işlemlerini ve CMK m.135 kapsamındaki dinlemeleri tek merkezde toplar; 7590 sayılı Kanun bu merkezi BTK'dan Siber Güvenlik Başkanlığı'na aldı. CMK tarafında hüküm yalnız “dinlemeler”i sayar, geçmişe dönük tespiti anmaz.
Kayıtlar ne zaman yok edilir?
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse ya da hâkim onayı alınamazsa savcı tedbire derhâl son verir; tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar savcının denetiminde en geç on gün içinde yok edilir ve tutanakla tespit edilir (m.137/3). 2021'den beri beraat kararında da aynı usul işler, bu kez hâkim denetiminde.
Hukuk davasında HTS nasıl istenir?
CMK m.135 ceza muhakemesinin tedbiridir; boşanma gibi hukuk davalarında kaydı hukuk mahkemesi getirtir. Taraf HTS'yi delil olarak gösterir ve hangi vakıa için gösterdiğini açıkça yazar (HMK m.194/2). Tarafın elinde olmayan delil için mahkeme ilgili resmî makam ve mercilere bildirimde bulunur (m.195/1). Hukuka aykırı elde edilmiş delil dikkate alınamaz (m.189/2). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin, dayanılan HTS'nin getirtilmemesini bozma sebebi saydığı kararlarını boşanma davasında HTS kaydı yazısında derledik.
Kendi hattınızın kaydı için karar gerekir mi?
Gerekmez, ama elinize geçen döküm ayrıntılı faturadır. Operatör abonenin bir yıllık ayrıntılı fatura bilgilerine çevrimiçi işlem merkezinden ücretsiz erişmesini sağlamak zorundadır (Tüketici Hakları Yönetmeliği m.19/4). Asgari içerik aranan numaraları, tarih ve saati, süreyi, ücreti ve arama yöntemini kapsar (m.21/2); gelen aramalar, IMEI ve baz bilgisi bu listede yok. Farkı HTS kaydı nedir yazısında anlattık; dosyaya gelen bir dökümü nasıl incelediğimiz HTS analizi sayfasında.