"Bilirkişi raporu kaç günde gelir?" sorusunun tek bir cevabı yok, ama cevabın nerede yazdığı belli: mahkemenin bilirkişiyi görevlendirdiği kararda. Kanun bu kararın aşamayacağı sınırları çizer. Aşağıda önce o sınırları, sonra rapor yazıldıktan sonra taraflara ulaşana kadar geçen adımları anlatıyoruz. Bilirkişinin nasıl seçildiği ve reddi ayrı bir konu; onu bilirkişi nasıl atanır yazısında ele aldık.
Kanundaki süreler
| Hukuk davası | Basit yargılama usulü | Ceza yargılaması | |
|---|---|---|---|
| Rapor süresi | En çok 3 ay | En çok 2 ay | İşin niteliğine göre en çok 3 ay |
| Uzatma | Bilirkişinin istemiyle, gerekçeli kararla en çok 3 ay | En çok 2 ay | Bilirkişinin istemiyle, atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok 3 ay |
| Dayanak | HMK m.274/1 | HMK m.274/1 (2018'de eklenen cümle) | CMK m.66/1 |
Davanızın basit yargılama usulüne tabi olup olmadığını avukatınız söyler. Mahkeme, görevlendirme kararında inceleme konusunun sınırlarını, bilirkişinin cevaplayacağı soruları ve raporun verilme süresini yazmak zorunda (HMK m.273/1). Bu yüzden "kaç günde gelir" sorusunun dosyaya özgü cevabı, UYAP'taki görevlendirme kararının son paragrafındadır.
Görevlendirmeden tebliğe: rapor hangi adımlardan geçer?
- Görevlendirme. Mahkeme kararı verir; bilirkişiye giden yazıda takdir edilen ücret de yazar. Ücretin nasıl hesaplandığı bilirkişi ücreti yazısında.
- Dosyanın ulaşması. Dosya UYAP üzerinden incelenebiliyorsa evrak fiziken verilmez, bilirkişiye UYAP'tan inceleme yetkisi tanınır (Bilirkişilik Yönetmeliği m.51/2). Telefon, disk ya da flaş bellek gibi bir materyal varsa mahkemeden dizi pusulasıyla teslim alınır.
- İnceleme. Bilişim dosyalarında süreyi en çok bu adım belirler: kilitli bir telefonun imajının alınması, büyük bir diskin taranması ya da operatörden gelen binlerce satırlık bir dökümün düzenlenmesi günler sürebilir.
- Raporun gönderilmesi. Adalet Bakanlığı'nın Bilirkişi Portalı kılavuzuna göre rapor UYAP Editör'de hazırlanır, e-imza ya da mobil imzayla imzalanır ve "Mahkemeye Evrak Gönder" ekranından "Bilirkişi Raporu" evrak türüyle gönderilir. Kılavuz, geçerli bir imza yoksa raporun gönderilemediğini yazıyor; kurul hâlinde çalışılıyorsa bütün üyelerin imzası gerekiyor.
- Tebliğ. Mahkeme raporun verildiği tarihi yazar ve duruşma gününden önce birer örneğini taraflara tebliğ eder (HMK m.280).
- İtiraz süresi. Tebliğden itibaren iki hafta (HMK m.281/1). Özel ya da teknik bir çalışma gerekiyorsa, süre içinde istenirse bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre verilebilir. Hesabını adli tatil ve hafta sonuyla birlikte bilirkişi raporuna itiraz süresi yazısında yaptık.
Bilirkişi raporu UYAP'ta ve e-Devlet'te görünür mü?
UYAP Vatandaş Portalı'na e-Devlet şifresiyle girilebiliyor. Portalın resmî kullanım kılavuzuna göre bu yolla giren kullanıcı dava dosyalarını ve evraklarını görebiliyor; dava açmak ve evrak göndermek için ise e-imza gerekiyor. Rapor dosyaya kaydedildikten sonra evrak listesinde görünmesi beklenir. Avukatlar için 2021'de basına yansıyan bir Bakanlık açıklamasına göre, dosyaya bilirkişi raporu ya da ek rapor kaydedildiğinde tarafların avukatlarına Celse Mobil uygulamasından bildirim gidiyor.
Bulamadığımız iki şey var. Birincisi, raporun tebliğden önce portalda görünüp görünmediğini açıkça düzenleyen resmî bir belge. İkincisi, raporu portalda görmenin tebliğ yerine geçtiğini söyleyen bir hüküm. Kanun itiraz süresini tebliğe bağlıyor. Raporu portalda görüp tebligatı bekleyen biri için güvenli yol, süreyi tebliğ tarihinden hesaplamak ve hazırlığa raporu gördüğü gün başlamak.
Rapor gecikirse ne olur?
Bilirkişi süreyi aşacağını görürse süre dolmadan, gerekçesini yazarak ek süre ister (Bilirkişilik Yönetmeliği m.52). Süresinde rapor vermeyen bilirkişi hukukta görevden alınabilir; mahkeme o ana kadar yaptıklarını açıklamasını ve dosyayı iade etmesini ister, ücret ve masrafın ödenmemesine de karar verebilir (HMK m.274/2). Ceza yargılamasında bilirkişi hemen değiştirilebilir (CMK m.66/2). Görevden alınma taraf için iki yüzlü bir sonuçtur: gecikme cezalandırılır, ama yeni bilirkişi incelemeye baştan başladığı için dava yine uzar.
Duruşma günü geldiği hâlde rapor henüz dosyada değilse duruşma genelde raporun beklenmesi için ertelenir. Mahkemenin bu durumda ne yapacağı somut dosyaya ve hâkime bağlı; bunu avukatınız takip eder.
Bilişim dosyalarında süreyi uzatan şeyler
Rapor süresinin çoğu zaman inceleme konusunun iyi tarif edilmemesinden kaybedildiğini görüyoruz. Görevlendirme kararında "telefonun incelenmesi" yazıyorsa bilirkişi hangi uygulamaya, hangi tarih aralığına, silinmiş veriye bakıp bakmayacağına kendisi karar verir ya da mahkemeye sorar. Soru net olunca inceleme de kısalır. Sık gördüğümüz gecikme sebepleri:
- Cihazın şifresinin bilinmemesi ya da cihazın şarjsız, kırık teslim edilmesi.
- Operatörden gelen HTS ya da CGNAT cevabının eksik olması, örneğin port bilgisinin bulunmaması; bilirkişi önce eksiği bildirmek zorunda kalır.
- Platform kayıtlarının (Meta, Google gibi) yurt dışından gelmesini beklemek.
- Görevlendirme kararındaki soruların bilirkişinin uzmanlık alanını aşması. Bilirkişi bunu bir hafta içinde mahkemeye bildirmek zorunda (HMK m.275/1).
Bu yazı süreleri ve işleyişi anlatıyor. Bir dosyada süre talebinin, ek süre isteminin ya da itirazın nasıl yazılacağı avukatınızın işi. Rapor geldikten sonra teknik içeriğinin incelenmesi ise bilirkişi raporu değerlendirme sayfamızın konusu.