Bu sayfada md9'a en sık sorulan soruları beş başlıkta topladık: bir incelemenin nasıl başladığı ve süre ile ücretin neye göre belirlendiği, materyalin nasıl teslim edilip saklandığı, uzman görüşünün mahkemedeki yeri, dijital delilin sınırları ve UDF dosyaları. Her cevap kendi başına okunabilir; ayrıntı için cevabın içindeki bağlantıyı izleyin.
Kanun maddelerini güncel konsolide metinden, Yargıtay kararlarını daire ve esas/karar numarasıyla veriyoruz; toplu liste mevzuat ve standartlar sayfasında. Cevaplar teknik bilgi içindir, dosyanıza özgü hukuki değerlendirme avukatınıza aittir. Sorunuz burada yoksa destek@md9.net adresine yazın.
Süreç, süre ve ücret
Adli bilişim uzmanı nasıl bulunur, seçerken nelere bakılmalı?
Unvana değil çalışma biçimine bakın. İyi bir uzman ilk yazışmada sorunuzun elinizdeki materyalle cevaplanıp cevaplanamayacağını söyler, teslimde her dosyanın hash değerini kaydeder, raporunda kullandığı aracı ve sürümünü, adımları ve sınırlılıkları yazar, sonuç vaat etmez. Kendini taraflara “özel bilirkişi” diye tanıtan birine temkinli yaklaşın: bilirkişiyi yalnızca mahkeme ya da savcılık görevlendirir (HMK m.266, CMK m.63). Aynı uyuşmazlıkta karşı tarafla çalışıp çalışmadığını da sorun. Bizim uyduğumuz kurallar çalışma ilkelerimizde yazılı.
md9'dan inceleme ya da uzman görüşü istemek için ne yapmalıyım?
destek@md9.net adresine kısa bir e-posta yazın: dosyanın türü ve aşaması, cevaplanmasını istediğiniz teknik soru, materyalin türü ve yaklaşık hacmi, varsa süre. Orijinal delil ve kişisel veri eklemeyin. Ön değerlendirmede sorunun teknik olarak cevaplanıp cevaplanamayacağını söyleriz. Ardından çıkar çatışması kontrolü, yazılı kapsam (sorular, süre, ücret, teslim yolu), materyal teslimi, inceleme ve imzalı rapor gelir. Örnek bir ilk e-posta iletişim sayfasında.
Avukatım yok, uzman görüşü için doğrudan başvurabilir miyim?
Evet. HMK m.293/1 tarafların, CMK m.67/6 ise şüpheli veya sanığın, katılanın, müdafi ve vekilin, kanuni temsilcinin uzmanından bilimsel mütalaa alabileceğini düzenler; başvurmak için vekil şart değildir. Rapor size teslim edilir, dosyaya sunup sunmamaya siz karar verirsiniz. Ne zaman sunulacağı, sürelerin nasıl işleyeceği ve itiraz edilip edilmeyeceği ise hukuki sorulardır; bunlara cevap vermeyiz. Bu yüzden, özellikle süreli bir işte, bir avukatla çalışmanızı öneririz.
Uzman görüşü ya da adli bilişim incelemesi ne kadar sürer?
Materyale ve soruya bağlıdır. Tek bir e-postanın başlık incelemesi ile aylarca süren HTS kayıtlarının cihaz verisi ve sunucu loglarıyla aynı zaman çizelgesine oturtulması aynı iş değildir; çoğu zaman en uzun kısım bu karşılaştırmadır. Teslim tarihini ön değerlendirmeden sonra yazılı olarak bildiririz. Mahkemenin verdiği bir süre ya da yaklaşan bir duruşma varsa e-postanın konu satırına yazın (ör. “Süreli: 06.10.2026”). Uzman görüşü almak tek başına ek süre gerekçesi olmadığından (HMK m.293/1) takvimi o tarihe göre kurarız; sığmayacak bir işi baştan söyleriz.
Adli bilişim incelemesinin ücreti nasıl belirlenir?
Materyali görmeden rakam vermeyiz; ücret, ön değerlendirmeden sonra yazılı teklifle bildirilir. Belirleyici olanlar materyalin türü (düzenli bir Excel dökümü mü, kilitli bir telefonun imajı mı), hacmi (satır, gigabayt, cihaz sayısı), karşılaştırılacak kaynak sayısı, sorunun açıklığı ve materyalin durumudur. “Her şeye bakın” yerine somut bir soru hem süreyi hem ücreti netleştirir. Kapsam iş sırasında genişlerse devam etmeden önce yeniden yazarız. Ücret, raporun sonucuna bağlı değildir.
Türkiye'nin her yerinden çalışıyor musunuz, inceleme uzaktan yapılabilir mi?
Evet, Türkiye genelinde çalışıyoruz. İncelemelerin çoğu, materyal güvenli bir yolla aktarıldıktan sonra uzaktan yapılır: şifreli bir arşiv, şifreli bir disk ya da teslim tutanağıyla gönderilen bir cihaz. Bir sunucuya ya da sisteme yerinde bakmak gerekiyorsa bu ayrıca planlanır. Bu yüzden bulunduğunuz şehirden çok materyalin türü ve teslim yolu önemlidir; ikisini de ön değerlendirmede birlikte netleştiririz.
Hangi dosya ve kayıt türleriyle çalışıyorsunuz?
Ceza, hukuk, iş ve idari yargı dosyalarında; ayrıca şirket içi soruşturma, sigorta ve henüz davaya dönüşmemiş uyuşmazlıklarda çalışıyoruz. İncelediğimiz kayıtlar: HTS ve baz istasyonu kayıtları, IP ve CGNAT kayıtları, sunucu ve uygulama logları, bilgisayar ve telefon, e-posta, veri tabanı, web sitesi, sosyal medya hesapları, fotoğraf ve belge üst verisi, kaynak kod ve yazılım teslim uyuşmazlıkları. Dosyadaki bilirkişi raporlarının teknik değerlendirmesini de yaparız. Tam liste adli bilişim hizmetleri sayfasında.
Dava açılmadan önce teknik inceleme yaptırabilir miyim?
Evet. Dava öncesinde hazırlanan teknik rapor, uyuşmazlığın teknik tarafını netleştirir ve sonradan dosyaya sunulabilir; ne zaman ve nasıl sunulacağı avukatınızın kararıdır. Hukuki yarar varsa dava öncesinde mahkemeden delil tespiti de istenebilir; bu yolda bilirkişi incelemesini mahkeme yaptırır (HMK m.400). Erken davranmak çoğu zaman belirleyicidir: kayıtların saklama süresi sınırlıdır, örneğin Exchange Online ileti izleme verisi 90 gün tutulur. Ayrıntı teknik rapor sayfasında.
Materyal, teslim ve gizlilik
Delilleri nasıl göndermeliyim, e-postaya ekleyebilir miyim?
E-postaya eklemeyin. E-posta eki bütünlük kaydı tutulmadan kopyalanır, yolda birden çok sunucuda kopyası kalır; bazı uygulamalar fotoğrafları gönderirken yeniden boyutlandırır ya da üst verisini siler. Teslim yolunu ön değerlendirmeden sonra birlikte seçeriz: birkaç dosya için parolalı ve şifreli bir arşiv (parola ayrı kanaldan), büyük imajlar için şifreli disk, cihazlar için teslim tutanağı. Göndermeden önce her dosyanın SHA-256 değerini tarayıcıdaki hash aracıyla hesaplayıp bize yazın.
Telefonu ya da bilgisayarı teslim etmem şart mı?
Her zaman değil. Sorunun cevabı dışa aktarılmış bir kayıtta, bir yedekte ya da dosyadaki kopyada olabilir: bir e-posta için orijinal .eml dosyası, bir web sunucusu için erişim logu çoğu zaman yeter. Silinmiş veri, uygulama veri tabanları ya da cihazın sistem kayıtları gerekiyorsa edinim cihazdan yapılır; bu durumda cihaz teslim tutanağıyla gelir ve incelemeden sonra iade edilir. Hangisinin gerektiğini ön değerlendirmede söyleriz. Ayrıntı mobil cihaz incelemesi sayfasında.
Ceza dosyasındaki imaj ya da yedek kopyasını inceleyebilir misiniz?
Evet, çoğu ceza dosyasında materyalimiz budur. El koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve yedekten bir kopya şüpheliye ya da vekiline verilir (CMK m.134/3 ve 4). İlk iş, bu kopyanın hash değerini tutanaktaki değerle karşılaştırmaktır; tutanakta değer yoksa bunu raporda sınırlılık olarak yazarız. CMK m.134, Anayasa Mahkemesi'nin E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; iptal 25.02.2027'de yürürlüğe girecektir ve yerine gelecek düzenleme takip edilmelidir.
Gönderdiğim materyal gizli tutulur mu, iş bitince ne olur?
Materyal yalnızca o iş için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz, şifreli ortamda ve erişimi işi yürüten kişiyle sınırlı tutulur. Raporda sorunun cevabı için gereken kadarı yer alır; ilgisiz yazışmalar rapora girmez, gerektiğinde numara ve adlar maskelenir. İş bitince fiziksel cihazlar iade edilir; dosyalar ve imajlar kararlaştırıldığı gibi iade edilir ya da güvenli biçimde silinip imha kaydı tutulur. Rapor ve çalışma notları, kapsamda yazan süre boyunca saklanır. Ayrıntı çalışma ilkelerinde.
Karşı tarafın telefonuna, hesabına ya da HTS kayıtlarına ulaşabilir misiniz?
Hayır. Başkasının cihazına, hesabına ya da sistemine izinsiz girmek suçtur (TCK m.243 ve 244) ve bu yolla elde edilen veri delil olarak kullanılamaz (Anayasa m.38; HMK m.189/2; CMK m.206/2-a). HTS kaydını da biz temin etmeyiz: ceza yargılamasında hâkim, savcı ya da mahkeme kararıyla (CMK m.135/6), hukuk davasında da mahkeme eliyle getirtilir. Biz dosyaya girmiş ya da size usulüne uygun verilmiş kaydı inceleriz. Ayrıntı: HTS kaydı nasıl alınır.
Delili kaybetmemek için ilk ne yapmalıyım?
Kapalı cihazı açmayın, açık olanı sıfırlamayın ya da güncellemeyin; dosyaları açıp yeniden kaydetmeyin, yeniden adlandırmayın. Ekran görüntüsünün yanında mümkünse orijinal kaydı saklayın: e-postanın .eml dosyasını, platformdan indirilen veri arşivini, mesajlaşma uygulamasının dışa aktarımını. Sakladığınız her dosyanın SHA-256 değerini tarihiyle not edin. Karşı tarafın elindeki kayıtlar için koruma talebi ya da delil tespiti yolunu avukatınızla konuşun. Adım adım liste: dijital delil nasıl korunur.
Uzman görüşü, rapor ve mahkeme
Uzman görüşü ile bilirkişi raporu arasındaki fark nedir?
Bilirkişiyi mahkeme ya da savcılık görevlendirir (HMK m.266, CMK m.63); hâkim onun görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Uzman görüşü ise tarafın kendi seçtiği uzmandan aldığı bilimsel mütalaadır (HMK m.293; cezada CMK m.67/6). Yargıtay 9. Hukuk Dairesi uzman görüşünü teknik anlamda delil değil, tarafın belgeye dayalı beyanı olarak nitelemiştir (E.2022/2237, K.2022/3385). İkisi birbirinin yerine geçmez. Karşılaştırma tablosu: uzman görüşü mü, bilirkişi mi?
“Özel bilirkişi raporu” alınabilir mi, md9 bilirkişi mi?
Hukuken “özel bilirkişi” diye bir statü yoktur. Taraf bilirkişi seçemez ya da tutamaz; yalnızca bilirkişi incelemesi yapılmasını talep edebilir (HMK m.266; CMK m.63). Uygulamada tarafın aldığı uzman görüşüne bu adın verildiği olur, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi de bu kullanıma değinir (E.2015/5127, K.2016/4635); ama belgenin kanundaki adı uzman görüşü ya da bilimsel mütalaadır. md9 bilirkişi değildir, bilirkişilik yapmaz; taraflar ve avukatları için bu türden raporlar hazırlar.
Mahkeme uzman görüşünü dikkate almak zorunda mı?
Uzman görüşü mahkemeyi bağlamaz, ama yok da sayılamaz. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, dosyaya sunulan uzman görüşünün değerlendirilmesi gerektiğini, bilirkişi raporuyla ciddi biçimde çelişiyorsa dosyanın yeni bir bilirkişi heyetine verilmesi gerektiğini belirtmiştir (E.2015/5127, K.2016/4635); Hukuk Genel Kurulu aynı gerekçeyi tekrarlar (E.2020/459, K.2022/1735). 15. Ceza Dairesi de kurum raporu ile bilimsel mütalaa arasında açık çelişki varken heyetten rapor alınmadan hüküm kurulamayacağını söylemiştir (E.2016/3925, K.2018/7887). Kararı yine mahkeme verir.
Raporda hangi bölümler yer alır?
Her rapor aynı iskeletle yazılır: sorular (aynen) ve her birine kısa cevap, materyal ve bütünlük (dosya adı, boyut, SHA-256, kaynak), saat referansı, yöntem (araç, sürüm, ayarlar), numaralı bulgular (her biri dosya yolu, satır ya da kayıt kimliğiyle), sınırlılıklar ve soru soru sonuç; ardından kaynakça ve ekler. Hukuki nitelendirme yoktur: “belge sahtedir” yazılmaz, hangi alanın hangi olguyla tutarlı olduğu yazılır. Hazırlayanın kimliği ve imzası raporda bulunur. Şablon: teknik rapor sayfası.
Rapor hangi dilde ve hangi biçimde teslim edilir?
Türkiye'deki bir yargı dosyasına sunulacak rapor Türkçe hazırlanır; yazışmayı Türkçe ya da İngilizce yürütebiliriz. Rapor imzalı PDF olarak, ekleri ve eklerin SHA-256 değerleriyle birlikte teslim edilir. Kronoloji ya da irtibat tablosu gibi hacimli tablolar ayrıca CSV veya XLSX biçiminde verilebilir. Teknik terimler ilk geçtikleri yerde açıklanır; rapor, teknik altyapısı olmayan bir hâkimin ve avukatın izleyebileceği dille yazılır.
Mahkeme raporu hazırlayan uzmanı dinlemek isterse ne olur?
Hukuk yargılamasında hâkim, talep üzerine ya da kendiliğinden, uzmanın davet edilip dinlenmesine karar verebilir; duruşmada hâkim ve taraflar soru sorabilir (HMK m.293/2). Uzman geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirmeye alınmaz (HMK m.293/3). Ceza yargılamasında da istem üzerine bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi mümkündür (CMK m.68/3). Bu yüzden raporda hazırlayanın kimliği yer alır, rapor ve çalışma notları iş bittikten sonra da saklanır.
Bilirkişi raporuna karşı teknik değerlendirme itiraz süresine yetişir mi?
Çoğu zaman, rapor elinize geçtiği gün yazarsanız. Hukuk davasında taraflar bilirkişi raporuna karşı taleplerini tebliğden itibaren iki hafta içinde bildirir; talep özel ya da teknik bir çalışma gerektiriyorsa, süresi içinde istenirse bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre verilebilir (HMK m.281). Ceza yargılamasında rapordan sonra taraflara süre verilir (CMK m.67/5). Uzman görüşü almak tek başına ek süre gerekçesi değildir (HMK m.293/1; CMK m.67/6). Ayrıntı: bilirkişi raporunun teknik değerlendirmesi.
Rapor aleyhime bir bulgu içerirse ne olur?
Bulguyu değiştirmeyiz. Kayıtlar beklediğiniz şeyi göstermiyorsa bunu rapordan önce, ön değerlendirmede ya da inceleme sırasında söyleriz. Raporu dosyaya sunup sunmamak sizin ve avukatınızın kararıdır. Taslakta yalnızca maddi hatalar düzeltilir: yanlış yazılmış bir dosya adı, hatalı aktarılmış bir tarih. Ücret raporun sonucuna bağlı değildir. Bizce bir uzman görüşünün mahkemedeki ağırlığı tam da bu bağımsızlıktan gelir; lehe olanı seçip aleyhe olanı atlayan bir rapor, karşı tarafın ilk sorusunda zayıflar.
Dilekçe yazıyor ya da hukuki görüş veriyor musunuz?
Hayır. Kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, dava evrakını düzenlemek ve adli işlemleri takip etmek baroya kayıtlı avukatlara aittir (Avukatlık Kanunu m.35). Biz teknik soruya cevap veririz: bir kaydın neyi gösterdiğini ve neyi göstermediğini. İtiraz edilip edilmeyeceği, sürelerin hesabı ve raporun dosyaya nasıl sunulacağı avukatınızın alanıdır. Raporumuz avukatınız tarafından dosyaya sunulabilir.
Dijital delilin sınırları
IP adresi ya da baz istasyonu kaydı bir kişiyi tek başına gösterir mi?
Hayır. IP adresi internet bağlantısını ve aboneyi gösterir, bilgisayarın başındaki kişiyi göstermez; CGNAT arkasında kaynak port ve saniye hassasiyetinde zaman olmadan aboneye bile inilemeyebilir (RFC 6302). Yargıtay 17. Ceza Dairesi, suç tarihine ait CGNAT verileri getirtilmeden kurulan mahkûmiyeti bozmuştur (E.2018/5732, K.2019/7785). Baz kaydı da telefonun bağlandığı hücreyi gösterir, adresi göstermez; 2. Ceza Dairesi olay yerindeki bazdan sinyal verilmesini tek başına delil saymamıştır (E.2019/14274, K.2020/2085). Ayrıntı: IP adresi tek başına delil mi?
Ekran görüntüsü delil olarak yeterli mi?
Bizce tek başına zayıf bir kayıttır. Ekran görüntüsü sayfanın ekranda çizilmiş hâlidir: URL'yi, sunucu yanıtını, hesabın sayısal kimliğini ve bütünlük bilgisini taşımaz; tarayıcının geliştirici araçlarıyla ya da bir görüntü düzenleyiciyle kolayca üretilebilir. Elektronik ortamdaki veriler HMK m.199'a göre belgedir, ama ağırlığını takdir eden mahkemedir. Mümkünse orijinal kayıtla (platform dışa aktarımı, .eml dosyası, cihaz incelemesi), noter e-Tespit'iyle ya da hash değeri kaydedilmiş teknik bir edinimle desteklenmelidir. Ayrıntı: ekran görüntüsü delil olur mu?
Silinen mesajlar ve dosyalar geri getirilebilir mi?
Bazen. Sonuç cihazın türüne, işletim sistemine, şifrelemeye ve silmeden bu yana geçen süreye bağlıdır. Mekanik diskte silinen dosyanın alanı üzerine yazılana kadar veri durabilir; SSD'de TRIM ve diskin kendi çöp toplama işlemi bu ihtimali çok düşürür. Telefonlarda uygulama veri tabanlarının (SQLite) WAL dosyalarında silinmiş kayıt izleri kalabilir; modern iPhone ve Android cihazlarda ise ulaşılabilecek veri, cihazın kilit durumuna bağlıdır. Ne beklenebileceğini ön değerlendirmede söyleriz, sonuç vaat etmeyiz. Ayrıntı: bilgisayar incelemesi.
UDF ve UDF Mobil
UDF dosyası nedir, hangi programla açılır?
UDF, UYAP Doküman Formatı olarak bilinen ve UYAP'ın dilekçe, tutanak, karar gibi evrakı kaydettiği .udf uzantılı belge biçimidir; açık kaynak incelemelere göre içinde content.xml bulunan bir ZIP arşividir. Optik disklerdeki Universal Disk Format ile ilgisi yoktur, disk görüntüsü programları bu dosyayı açmaz. Resmî program, Adalet Bakanlığı'nın uyap.gov.tr'den indirilen UYAP Doküman Editörü'dür (Windows, macOS, Pardus ve Debian tabanlı sistemler). Yalnızca okumak için dosyayı hiçbir yere yüklemeyen tarayıcı görüntüleyicimiz yeterlidir. Adımlar: UDF dosyası nasıl açılır.
UDF dosyası açılmıyor, ne yapmalıyım?
En sık iki neden var. WhatsApp Web ile gönderilen UDF'nin uzantısı .zip'e dönüşür ve dosya belge.udf.zip olarak iner; dosya adı uzantılarını görünür yapıp sondaki .zip'i silmek çoğu zaman yeter. İkincisi eski ya da bozuk kurulumdur: UYAP Doküman Editörü'nün güncel sürümünü kurun. UYAP e-İmza (ArkSigner) ile giriş 1 Haziran 2026'da sonlandırıldı; Adalet Bakanlığı'nın duyurusuna göre editör güncellenmezse elektronik belgeler imzalanamıyor. Diğer hatalar: UDF dosyası açılmıyor.
UDF Mobil nedir, Android'de var mı?
UDF Mobil (md9), UDF belgelerini iPhone'da açan, düzenleyen, PDF ve Word'e çeviren, md9'un geliştirdiği uygulamadır; belgeleri cihazda işler, sunucuya göndermez. Yalnızca iPhone'da çalışır (iOS 15.5 ve üzeri); Android sürümü yoktur. Android'de Adalet Bakanlığı'nın görüntüleme amaçlı resmî uygulamasını ya da tarayıcıdaki UDF görüntüleyiciyi kullanabilirsiniz. Benzer adlı başka uygulamalar da bulunduğundan adı “UDF Mobil (md9)” diye ayırt edin. Uygulama T.C. Adalet Bakanlığı veya UYAP ile bağlantılı değildir ve UYAP'a bağlanmaz.
UDF Mobil ile e-imza atılabilir mi?
Hayır. UDF Mobil'deki imza, belgeye eklenen görsel bir imzadır; güvenli elektronik imza değildir. Elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu 5070 sayılı Kanun m.5 yalnızca güvenli elektronik imzaya bağlar. İmzalı bir UDF'yi UDF Mobil'de kaydettiğinizde imza korunmaz; PDF'e çevirmek de imzayı taşımaz, bu yüzden e-imzalı aslı değiştirmeden saklayın. UYAP'a e-imzalı gönderilecek evrakın resmî yolu güncel UYAP Doküman Editörü'dür. Ayrıntı: UDF nasıl imzalanır.