Bu yazı, HTS dökümünü ilk kez eline alan okur için: hangi sütun ne anlatır, bir satır nasıl okunur, kayıt dosyaya hangi yolla gelir ve hangi sorulara cevap veremez. Dosyadaki bir dökümün teknik incelemesini HTS analizi sayfasında anlattık.
HTS ne demek, mevzuattaki karşılığı ne?
HTS kısaltması uygulamada “Historical Traffic Search” (geçmişe dönük trafik sorgusu) diye açılır. Bu açılım yerleşik kullanımdan gelir; kanunda ya da yönetmelikte “HTS” diye bir terim geçmez. Mevzuattaki karşılığı, CMK m.135/6'da düzenlenen iletişimin tespitidir.
İlgili yönetmelik iletişimin tespitini, iletişimin içeriğine müdahale etmeden bir iletişim aracının diğer araçlarla kurduğu iletişime ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin tespiti olarak tanımlar (m.3/1-i). Aynı yönetmelikteki “sinyal bilgisi” ise şebekede haberleşmenin iletimi veya faturalama amacıyla işlenen her türlü veridir (m.3/1-p). İkisinde de ortak olan şudur: HTS trafik bilgisidir, içerik değildir. Konuşulan söz ve SMS metni dökümde yer almaz.
Eski dosyalarda talep ve cevap yazılarının TİB (Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı) üzerinden yürüdüğü görülür. TİB 2016'da 671 sayılı KHK ile kapatıldı, görevleri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) devredildi.
HTS kaydında hangi bilgiler bulunur?
BTK'nın HTS çıktı şablonu kamuya açık değildir. Sütun adları ve sırası operatöre, döneme ve dökümü hazırlayan birime göre değişir. Uygulamada tipik olarak şu alanlar görülür:
| Alan (sık görülen adı) | Ne gösterir | Okurken dikkat |
|---|---|---|
NUMARA | Hakkında karar verilen, sorgulanan hat | Dökümün “sahibi” bu hattır; diğer sütunlar ona göre okunur. |
DİĞER NUMARA | Karşı taraf: arayan, aranan, SMS gönderilen ya da SMS'i gönderen numara | Numara taşınabilirliği nedeniyle ön ek, numaranın hangi operatörde olduğunu göstermez. |
Tip (ARADI, ARANDI, SMS, GPRS/WAP) | İletişimin türü ve yönü | Veri satırı bir kişiyle iletişimi değil, internet bağlantısını gösterir. |
| Tarih ve saat | Satırın zamanı, genellikle saniye hassasiyetinde | Saatin yerel mi UTC mi olduğu dökümde çoğu zaman yazmaz. |
| Süre | Görüşmenin ya da oturumun süresi, saniye | Süresi 0 olan satırlar ayrı ele alınır; yuvarlama kuralı dökümden anlaşılmaz. |
IMEI | Hattın o sırada takılı olduğu cihaz | İlk 8 hane (TAC) marka ve modeli gösterir; son hane şebeke kaydında 0 görünebilir. |
| Baz bilgisi | Satır sırasında telefona hizmet veren hücrenin kodu, çoğu zaman adresi | Adres anten direğinin yeridir, telefonun yeri değil. Bazı satırlarda boş gelebilir. |
IMSI (SIM kartın kimliği), baz koordinatı ya da Timing Advance gibi alanların her dökümde bulunduğunu varsaymıyoruz. Dökümün hangi alanları taşıdığı, hangi sorulara cevap verilebileceğini baştan belirler: SIM kart değişikliği, örneğin, ancak IMSI alanı varsa doğrudan görülür.
Örnek: Aşağıdaki satırlar kurgusaldır; numara, IMEI ve baz bilgileri yer tutucudur. Biçim, uygulamada sık görülen düzeni yansıtır.
| # | NUMARA | DİĞER NUMARA | TİP | TARİH | SÜRE | IMEI | BAZ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 0 5xx xxx xx 01 | 0 5xx xxx xx 02 | ARADI | 04.03.20xx 08:41:12 | 94 | 35xxxxxxxxxxxx0 | Baz A (hücre 1xxxx), Örnek Mah. |
| 2 | 0 5xx xxx xx 01 | 0 5xx xxx xx 03 | ARANDI | 04.03.20xx 08:55:03 | 0 | 35xxxxxxxxxxxx0 | Baz A (hücre 1xxxx), Örnek Mah. |
| 3 | 0 5xx xxx xx 01 | 0 5xx xxx xx 02 | SMS | 04.03.20xx 09:02:40 | 0 | 35xxxxxxxxxxxx0 | Baz B (hücre 2xxxx), Deneme Cad. |
| 4 | 0 5xx xxx xx 01 | (boş) | GPRS | 04.03.20xx 09:10:45 | 1812 | 35xxxxxxxxxxxx0 | Baz B (hücre 2xxxx), Deneme Cad. |
| 5 | 0 5xx xxx xx 01 | 0 5xx xxx xx 04 | ARADI | 04.03.20xx 11:27:09 | 312 | 35yyyyyyyyyyyy0 | Baz C (hücre 3xxxx), Örnek Köyü |
HTS kaydı satır satır nasıl okunur?
Okumaya satırlardan değil, dökümün kendisinden başlarız. Yukarıdaki örnek üzerinden sıra şöyledir:
- Kapsamı belirleyin. Hangi hat, hangi tarih aralığı, hangi karar ya da müzekkere? Dökümün kapsadığı aralığın dışında satır bulunmaması, o günlerde iletişim olmadığını göstermez; yalnızca o günlerin sorulmadığını gösterir.
- Saat referansını netleştirin. Türkiye 7 Eylül 2016'dan beri sürekli UTC+3'tedir; öncesinde kışın UTC+2 uygulanıyordu ve 2011, 2014, 2015'te yaz saati geçişleri Avrupa'dan farklı günlere denk geldi (IANA tz). Telefondan çıkarılan kayıtlar ise çoğu zaman UTC tutar; HTS ile cihaz verisi arasındaki bir ya da üç saatlik farklar buradan doğar. Cihazdaki ham zaman damgalarını zaman damgası dönüştürücüyle çevirebilirsiniz.
- Yönü tip sütunundan okuyun.
ARADI, sorgulanan hattın aradığını;ARANDI, arandığını gösterir. 1. satırda 01 hattı 02'yi aramış, görüşme 94 saniye sürmüştür. 2. satırda 03 numarası 01'i aramış, süre 0'dır. - Süre 0 satırları ayrı tutun. Süresi 0 olan bir arama satırı cevapsız aramaya, kurulamayan bağlantıya ya da hemen kapatılan bir çağrıya karşılık gelebilir; hangisi olduğu dökümden her zaman anlaşılmaz. Gerçekleşmeyen arama denemelerinin dökümde yer alıp almadığı da döneme ve operatöre göre değişebilir. Bu satırları görüşme sayısına katmak, iletişimi olduğundan yoğun gösterir.
- SMS satırını içerik sanmayın. 3. satır 01 ile 02 arasında bir SMS iletildiğini gösterir. Metni de, mesajın okunup okunmadığını da göstermez.
- Veri satırlarını ayrı okuyun. 4. satırdaki
GPRSkaydı yaklaşık yarım saatlik bir internet oturumudur. Telefondaki uygulamalar kullanıcı dokunmadan da bağlantı açar; bu satır birinin o sırada telefonu elinde tuttuğunu göstermez. Birleşik Krallık'taki hücre sitesi analizi kuralları, veri oturumu kayıtlarının sınırları bilinmeden kullanılmasını ayrı bir hata olarak sayar (FSR-C-135 §10.4.4). - IMEI geçişlerine bakın. 5. satırda IMEI değişmiştir: hat başka bir cihaza takılmış ya da cihaz değiştirilmiştir. IMEI'nin 15. hanesi bir kontrol hanesidir; şebekedeki kontrolde iletilmez ve cihaz o konuma 0 yazar (3GPP TS 23.003 §6.2.1). Şebeke kaydındaki IMEI'nin kutudakinden son hanede farklı olması bu yüzden beklenebilir; karşılaştırmayı ilk 14 hane üzerinden yaparız.
- Baz bilgisini hücre olarak okuyun. Baz sütunu, sorgulanan hattın o satırdaki hizmet hücresini gösterir. Baz A'dan B'ye, oradan C'ye geçiş bir hareketle tutarlı olabilir; ama yerinden kıpırdamayan bir telefon da farklı hücrelerden hizmet alabilir. Hücre kodları standartta onaltılık (hex) tanımlanır, dökümlerde ondalık yazım yaygındır; tabanı eşleştirmeden önce belirleriz. Konumun ne kadar daraltılabileceğini baz istasyonu kaydının konumu ne kadar kesin gösterdiği yazısında anlattık.
- Karşı tarafın dökümüyle eşleştirin. 02 hattının dökümü de dosyadaysa, 1. satırdaki arama orada
ARANDIolarak aynı dakikada ve yakın bir süreyle görünmelidir. Görünmüyorsa ya dökümlerden biri eksiktir ya da ikisinin saat referansı farklıdır.
HTS kaydı nasıl alınır?
HTS kaydı operatöre kişisel başvuruyla değil, yargı kararıyla alınır. Ceza yargılamasında iletişimin tespitine soruşturma aşamasında hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme karar verir (CMK m.135/6). Kararda suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişi, iletişim aracının türü, telefon numarası ya da bağlantıyı tespite yarayan kod ve tedbirin süresi yazılır. Savcının kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; onay çıkmazsa elde edilen kayıtlar derhal imha edilir.
CMK m.135 aynı maddede birbirine benzeyen ama farklı koşullara bağlı tedbirler düzenler. Dökümün hangisine dayanarak geldiği, sonradan yapılacak tartışmayı etkiler:
| Tedbir | Ne elde edilir | Dayanak ve kapsam |
|---|---|---|
| İletişimin tespiti | Arama, aranma, yer ve kimlik bilgileri; içerik yok. HTS ve baz dökümü bu gruptadır. | CMK m.135/6. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'na göre bütün suçlarda mümkündür (E.2011/6-140, K.2011/222). |
| Sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi | Şebekede işlenen verilerin bıraktığı izlerden sonuç çıkarma; örneğin telefonun hangi bazdan sinyal verdiğinin belirlenmesi | CMK m.135/1; m.135/8'deki katalog suçlarla sınırlı. Baz örneği için CGK, E.2013/247, K.2015/60. |
| Dinleme ve kayda alma | İletişimin içeriği | CMK m.135/1; katalog suçlarla sınırlı (m.135/8). |
Yönetmelik “yer bilgisi”ni iletişimin tespiti içinde saysa da, Yargıtay Ceza Genel Kurulu telefonun hangi bazdan sinyal verdiğinin belirlenmesini sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi saymıştır. Bu yüzden raporda dökümün hangi kararla ve hangi kapsamla geldiğini ayrıca not ederiz.
Hukuk davalarında
HTS yalnızca ceza dosyalarına özgü değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir boşanma davasında delil olarak dayanılan HTS kayıtlarının getirtilmemesini hukuki dinlenme hakkına aykırı bulup kararı bozmuştur (E.2022/6774, K.2022/8947). Hukuk davasında da kayıt mahkemenin yazısıyla getirtilir.
Başkasının ya da kendi hattınızın kaydı
Üçüncü bir kişiye ait HTS'yi doğrudan operatörden almanın bir yolu yoktur; 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu trafik verisinin gizliliğini esas alır (m.51/2). Kişinin kendi hattına ait kayıtları hangi kanaldan ve hangi kapsamda alabileceğini ise birincil bir kaynakta doğrulayamadık. md9 HTS temin etmez; dosyaya gelmiş dökümü inceler.
Kanun, trafik verilerinin saklama süresini haberleşme tarihinden itibaren bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmeliğe bırakmıştır (5809 m.51/10). Bugün uygulanan somut süreyi birincil bir metinde teyit edemedik; internette sık görülen “beş yıl” gibi süreler için de dayanak bulamadık. Soruşturma, inceleme ya da uyuşmazlık konusu olmuş veriler süreç bitinceye kadar saklanır (m.51/10-a). Olayın üzerinden bir yıla yakın zaman geçtiyse talep avukat aracılığıyla hemen yapılmalıdır; süresi dolmuş bir kaydı sonradan elde etmek mümkün olmayabilir.
HTS okurken en sık yapılan yorum hataları
Dökümdeki veriler çoğu zaman doğrudur; hata, veriye yüklenen anlamdadır. Dosyalarda en çok şu okumalarla karşılaşıyoruz:
| Okunan anlam | Kaydın gerçekte gösterdiği |
|---|---|
| “Baz adresi, telefonun bulunduğu yerdir.” | Satır sırasında hizmet veren hücre. Hizmet alanı tek bir binadan, kırsalda yüksek bir direkte 10–20 km'ye kadar değişebilir (FSR-C-135 §11.1.5). |
| “İki telefon aynı bazdan sinyal vermiş, buluşmuşlar.” | Kalabalık yerlerde aynı anda çok sayıda telefon aynı hücreden hizmet alır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunu tek başına buluşma saymaz (E.2013/247, K.2015/60). |
| “Hat X adına kayıtlı, konuşan X'tir.” | HTS hattı ve cihazı gösterir, telefonu elinde tutanı göstermez. CMK m.135/2 de karar talebine hattın sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını gösteren belgenin eklenmesini isteyerek ikisinin farklı olabileceğini kabul eder. |
| “Çok sayıda arama var, yakın bir ilişki olmalı.” | Sıklık iletişimin miktarını gösterir, niteliğini göstermez. Kurye, çağrı merkezi ya da iş yeri hatları yüksek sayılar üretir; süre 0 satırlar sayıyı şişirir. |
| “Dökümde görünmüyor, o gün hiç konuşmamışlar.” | WhatsApp gibi internet üzerinden çalışan uygulamalarla yapılan görüşme ve mesajlar HTS'de ayrı bir iletişim olarak görünmez. Kişiler başka hatlar da kullanmış olabilir. |
| “Veri satırı var, telefonu kullanıyormuş.” | Arka planda çalışan uygulamalar da bağlantı açar. |
| “Satırdaki saat, olayın saatidir.” | Önce dökümün saat referansı belirlenir. Bir iletişim ile olay da nadiren aynı andadır (FSR-C-135 §8.2.2). |
HTS neyi gösteremez?
HTS'nin neyi taşıdığını ve neyi taşımadığını yan yana koymak, dosyadaki teknik soruyu doğru kurmanın en kısa yoludur:
| HTS'de tipik olarak bulunur | HTS'de bulunmaz |
|---|---|
| Arayan ve aranan numara, zaman, süre | Konuşmanın içeriği, ses kaydı |
| SMS'in gönderildiği ya da alındığı zaman | SMS'in metni |
| Veri bağlantısının zamanı ve süresi | Bağlantının hangi uygulamaya ya da siteye ait olduğu |
| Hattın takılı olduğu cihazın IMEI'si | Telefonu kullanan kişi |
| Satır sırasında hizmet veren hücre | Telefonun nokta konumu; iletişim olmayan anlardaki hücre |
| Operatör üzerinden yapılan aramalar ve SMS'ler | Mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan görüşme ve mesajlar (ayrı satır olarak) |
Bu yüzden HTS bir göstergedir; ağırlığını diğer delillerle ilişkisi belirler.
HTS başka hangi kayıtlarla birlikte okunur?
Tek başına sınırlı olan döküm, bağımsız tutulan başka kayıtlarla karşılaştırıldığında daha çok şey söyler:
- Telefonun kendisi. Arama geçmişi ve mesajlaşma uygulamalarının veri tabanları, HTS'de görünmeyen uygulama içi iletişimi taşıyabilir. Ekran görüntüsü ile cihaz incelemesi arasındaki farkı WhatsApp yazışmalarının delil değeri yazısında ele aldık.
- İnternet oturum ve CGNAT kayıtları. Veri satırlarının hangi IP adresi ve port üzerinden, hangi zamanda kurulduğunu bu kayıtlar gösterebilir. Paylaşılan IP adreslerinde port ve saniye hassasiyetinde zamanın neden gerektiğini CGNAT nedir yazısında anlattık.
- Karşı hatların dökümleri ve operatörün baz listesi. Karşılıklı satırlar birbirini doğrular; baz listesi hücre kodunu adrese, koordinata ve anten yönüne bağlar.
- Kamera, giriş kartı, araç takip kayıtları. Saatleri telefondan bağımsız tutulduğu için kronolojiyi sınar. Yargı metinlerinde “GPRS raporu” ifadesinin araç takip (GPS) verisi için de kullanıldığı görülür (ör. 2. CD, E.2023/28339, K.2026/5706); hangisinin kastedildiğini baştan netleştirmek gerekir.
Dosyada kolluk, bilirkişi ya da karşı taraf tarafından hazırlanmış bir HTS analizi varsa, tabloların ham dökümden yeniden üretilip üretilemediği kontrol edilebilir. Ceza yargılamasında taraflar bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (CMK m.67/6); hukuk yargılamasındaki karşılığı HMK m.293'teki uzman görüşüdür. Bu görüşler mahkemeyi bağlamaz. Bir irtibatın hukuki anlamı avukatın ve mahkemenin değerlendirmesidir; bizim işimiz kaydın teknik olarak neyi gösterdiğini ve nerede sustuğunu ortaya koymaktır.