“HTS kaç yıl geriye gider?” sorusunun cevabı bir BTK yönetmeliğinde yazıyor; kanun yalnızca aralığı çizer. İnternette bir yıl, iki yıl, iki ile beş yıl arası diye birbirini tutmayan cevaplar var; aşağıda her birinin nereden geldiğini birincil metinlerle gösteriyoruz. Dökümün sütunlarını HTS kaydı nedir yazısında, dosyaya gelmiş bir dökümün teknik incelemesini HTS analizi sayfasında anlattık.
Kanun saklama süresi hakkında ne diyor?
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu bir aralık çizer, süreyi kendisi koymaz. İlgili cümle m.51/10'un sonundadır:
“Veri kategorileri ile haberleşmenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere verilerin saklanma süreleri yönetmelikle belirlenir.”
Aynı fıkra üç kayıt türünün süresini doğrudan yazar. Soruşturma, inceleme, denetleme veya uzlaşmazlığa konu olan kişisel veriler süreç tamamlanıncaya kadar saklanır (m.51/10-a). Kişisel verilere yapılan erişimlerin işlem kayıtları iki yıl (b), abonenin rızasını gösteren kayıtlar en az abonelik süresince (c) tutulur. Maddenin bugünkü metni 2015 tarihlidir: Anayasa Mahkemesi eski m.51'i 2014'te iptal etmiş (E.2013/122, K.2014/74), 6639 sayılı Kanun maddeyi yeniden yazmıştır.
Kanun bir de gizlilik kuralı koyar: elektronik haberleşmenin ve trafik verisinin gizliliği esastır (m.51/2). Saklanan kayda kimin, hangi kararla ulaşabileceği bu yüzden ayrı bir sorudur; onu HTS kaydının nasıl alındığı bölümünde ele aldık.
Telefon görüşmelerinde süre neden iki yıl?
Çünkü yönetmelik, kanunun bıraktığı aralığın üst sınırını seçmiştir. Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği'nin 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, 2016'daki değişiklikten beri şöyle:
“Erişim sağlayıcı olan veya telefon hizmeti sunan işletmeci, taraflara ilişkin IP adresi, port aralığı, verilen hizmetin başlama ve bitiş zamanı, yararlanılan hizmetin türü, aktarılan veri miktarı, kullanıcı sayısı ve abone kimlik bilgileri ile altyapısı üzerinden gerçekleşen görüşmelere ait trafik bilgilerini iki yıl süreyle; kullanıcı bilgilerini ise ilgili mevzuatta belirtilen zamanaşımı süresi boyunca muhafaza etmekle yükümlüdür.”
HTS dökümü bu “görüşmelere ait trafik bilgileri”nden üretilir. Bent internet tarafını da kapsıyor: mobil veri oturumunun IP adresi, port aralığı ve başlama-bitiş zamanı da iki yıl tutulur. HTS'deki bir veri satırını CGNAT kaydıyla eşleştirmek gerektiğinde iki kaydın süresi aynı takvimle işler.
Hangi kayıt ne kadar saklanır?
| Kayıt | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Görüşmelere ait trafik bilgisi (HTS'nin kaynağı) | 2 yıl | Yetkilendirme Yönetmeliği m.19/1-f |
| İnternet erişimi: IP adresi, port aralığı, başlama-bitiş zamanı, aktarılan veri miktarı | 2 yıl | Yetkilendirme Yönetmeliği m.19/1-f |
| Kullanıcı bilgileri | İlgili mevzuattaki zamanaşımı süresi | Yetkilendirme Yönetmeliği m.19/1-f |
| Soruşturma, inceleme, denetleme veya uzlaşmazlık konusu kişisel veriler | Süreç tamamlanıncaya kadar | 5809 m.51/10-a |
| Kişisel verilere erişimlerin işlem kayıtları (kim, ne zaman erişti) | 2 yıl | 5809 m.51/10-b; Kişisel Veri Yönetmeliği m.6/4 |
| Erişim sağlayıcının trafik bilgileri (5651) | 6 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikle | 5651 m.6/1-b |
| Abonenin çevrimiçi fatura ve ayrıntılı fatura erişimi | 1 yıl | Tüketici Hakları Yönetmeliği m.19/4 |
BTK'nın 2020 tarihli kişisel veri yönetmeliği trafik verisi için ayrı bir süre koymaz. Onun yerine işletmeciye bir aydınlatma yükümlülüğü verir: hangi trafik ve konum verisini, hangi amaçla ve ne kadar süre işlediğini aboneye bildirmek (m.9). Operatörünüzün aydınlatma metnine bakmak, uygulamadaki süreyi görmenin en kısa yoludur.
Süre nasıl hesaplanır, kayıt kaç yıl geriye gider?
Süre her görüşmenin kendi tarihinden işler. Kanun “haberleşmenin yapıldığı tarihten itibaren” der; davanın açıldığı ya da şikâyetin yapıldığı günün bu hesapta yeri yoktur. Örnek: 22 Ekim 2026'da yazılan bir talepte iki yıllık sınır 22 Ekim 2024'e denk gelir. Daha eski görüşmeler, m.51/10-a'daki istisnaya girmiyorsa operatörün saklama yükümlülüğünün dışında kalır. Talebin yazılmasıyla cevaplanması arasında geçen haftalar da bu süreden yer.
Tarih aralığının dar tutulması sonradan pahalıya patlayabilir. Bir hırsızlık dosyasında savcılık, telefonun çalındığı 14 Nisan 2014'ü dışarıda bırakıp 15–20 Nisan aralığının HTS'sini istemişti. Yargıtay, çalınma gününü de kapsayan kaydın temin edilmesi gerektiğini söyleyerek hükmü 9 Kasım 2021'de bozdu (2. CD, E.2020/18409, K.2021/18815). Aradan yedi yıldan fazla geçmişti. Eksiğin tamamlanıp tamamlanamayacağı verinin m.51/10-a kapsamında saklanıp saklanmadığına bağlıydı; kararda bu konuda bilgi yok. Benzer biçimde 10. Ceza Dairesi, ilk derece kararı 2015 tarihli bir dosyada Aralık 2025'te, gerekirse “daha geniş bir zaman aralığını içeren HTS kayıtları”nın da alınmasını istedi (E.2019/3879, K.2025/12995).
Bir yıl, beş yıl: farklı cevaplar nereden çıkıyor?
Dolaşan rakamların çoğu başka bir kuraldan geliyor:
- “Bir yıl” kanundaki alt sınırdır (5809 m.51/10). Yönetmelik telefon trafiği için iki yılı seçtiğinden operatörün yükümlülüğü bir yılda bitmez.
- “Altı ay”, 5651 sayılı Kanun'un internet erişim sağlayıcıları için koyduğu alt sınırdır (m.6/1-b).
- Abonenin kendi faturalarını ve ayrıntılı fatura bilgilerini çevrimiçi görebildiği süre de bir yıldır (Tüketici Hakları Yönetmeliği m.19/4). Bu bir gösterme yükümlülüğü; operatörün saklama süresiyle karıştırılmamalı.
- “Beş yıl” ya da “iki ile beş yıl arası” için mevzuatta dayanak bulamadık.
Beş yıl, başka bir yerde gerçekten geçiyor ama HTS ile ilgisi yok. Türk Medeni Kanunu zinaya dayalı boşanmada dava hakkının her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşeceğini söyler (m.161). Yani dava beş yıl içinde açılabilir, ama o tarihe ait görüşme kayıtları iki yılı geçmişse istenemeyebilir. Bu dosyalarda HTS'nin nasıl kullanıldığını boşanma davasında HTS kaydı yazısında anlattık.
Dosyaya giren HTS ne kadar kalır?
Operatörden gelen döküm, dosyaya girdikten sonra da kalıcı değildir. CMK üç durumda kaydın yok edilmesini öngörür:
- Cumhuriyet savcısının verdiği tespit kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; süre dolar ya da hâkim aksine karar verirse kayıtlar derhâl imha edilir (m.135/6).
- Şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar savcının denetiminde en geç on gün içinde yok edilir (m.137/3).
- 2021'de eklenen cümleye göre beraat kararında da kayıtlar aynı usulle, bu kez hâkim denetiminde yok edilir (m.137/3).
Kayıtlar yok edildiyse savcılık ya da mahkeme, soruşturma veya kovuşturma bittikten sonra en geç on beş gün içinde tedbirin nedenini, kapsamını, süresini ve sonucunu ilgiliye yazılı olarak bildirir (m.137/4). Ceza dosyasındaki bir HTS'ye sonradan başka bir davada dayanılacaksa dökümün dosyada durup durmadığını ayrıca sormak gerekir; bunun usulünü avukat değerlendirir.
Dosyanın kendisi de zarar görebilir. Sel baskınında dosyası ıslanan bir davada HTS kayıtlarının yalnızca UYAP'tan alınmış okunaksız çıktıları kalmıştı. Yargıtay, okunaklı çıktıların bulunmasını, bu mümkün değilse kayıtların ilgili birimden yeniden istenmesini istedi (17. CD, E.2016/5490, K.2018/8820). Yeniden istemek ise ancak kayıt hâlâ saklanıyorsa sonuç verir. Elektronik dökümün hash değeriyle birlikte ayrıca saklanmasını bu yüzden öneriyoruz; nasıl yapılacağını dijital delil nasıl korunur yazısında anlattık.
Süresi geçen kayıt yerine nereye bakılır?
Operatör tarafında kayıt kalmadıysa iz başka yerlerde aranır. Hiçbiri HTS'nin yerini birebir tutmaz, ama iki yıl geçtiyse elde kalan çoğu zaman bunlardır.
İlk bakılacak yer telefonun kendisi. Cihaz arama geçmişini operatörden bağımsız tutar; Android'de bu kayıt calllog.db adlı bir SQLite veri tabanındadır (AOSP). Operatörün iki yıllık süresi bu kaydı etkilemez. Kullanıcının sildiği bir satırı geri getirmek ise zordur: Android, SQLite'ı SQLITE_SECURE_DELETE seçeneğiyle derler ve bu ayarda SQLite silinen içeriğin üzerine sıfır yazar. Silinen verinin hangi ortamda geri gelebildiğini silinen dosyalar yazısında, cihazın nasıl inceleneceğini mobil cihaz incelemesi sayfasında anlattık.
Android telefonlarda Google yedeği de bakılacak yerlerden biri; Google, yedeklenen veriler arasında çağrı geçmişini sayar. Abonenin daha önce indirip sakladığı ayrıntılı faturalar giden aramaları saatine ve süresine kadar gösterir (Tüketici Hakları Yönetmeliği m.21/2). Aynı görüşme karşı tarafın telefonunda da iz bırakır.
Bu kaynakların zayıf yanı bellidir: cihaz kaydı silinebilir, telefonun saati elle değiştirilebilir, fatura gelen aramaları göstermez. Raporda her birinin hangi soruya ne kadar cevap verdiğini ayrı ayrı yazarız.
Eski bir dönem gerekiyorsa talepte nelere dikkat edilir?
Talebi avukat yapar; ceza dosyasında savcılık ya da mahkeme, hukuk davasında mahkeme kaydı getirtir. Teknik açıdan şu dördüne dikkat etmek, sonradan “eksik araştırma” tartışmasını azaltır:
- Tarih aralığını olayın öncesini ve sonrasını kapsayacak genişlikte belirleyin. Dar aralık sonradan genişletilmek istendiğinde ilk günler iki yılı aşmış olabilir.
- Telefonun birden fazla IMEI'si olabilir; hepsini sorgulatın. Yargıtay, kayıp telefonun iki IMEI'sinden yalnızca biri sorgulanarak verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itirazın reddini kanun yararına bozdu (2. CD, E.2023/17500, K.2023/3372).
- Baz bilgisini de isteyin. Yargıtay 20. Ceza Dairesi bir bozma kararında HTS raporunun “arayan, aranan, baz bilgilerini de kapsar şekilde” aldırılmasını istedi (E.2016/1295, K.2019/6073).
- Dökümün denetlenebilir elektronik kopyası dosyada olsun. Aynı kararın gerekçelerinden biri, HTS kayıtlarını içeren CD'nin dosyada bulunmamasıydı.
Teknik soruya hangi hattın hangi aralıktaki kaydının cevap vereceğini ön değerlendirmede söyleyebiliriz. md9 kayıt temin etmez; dosyaya gelmiş dökümü inceler. Kaydın mahkemede hangi ağırlığı taşıyabileceğini HTS kaydı delil olur mu yazısında ele aldık.