Bu yazı, HTS dökümünde neyin görünüp neyin görünmediğini soru soru cevaplıyor. Sütunların tek tek nasıl okunduğunu HTS kaydı nedir yazısında, bir hattın dökümüyle bir istasyonun dökümü arasındaki farkı HTS ve baz kaydı farkı yazısında anlattık.
HTS kaydında hangi bilgiler çıkar?
Sorgulanan hattın operatör üzerinden kurduğu iletişimin trafik bilgisi çıkar: kim aradı, kim arandı, ne zaman, ne kadar sürdü, o sırada hangi cihaz ve hangi hücre kullanıldı. İlgili yönetmelik iletişimin tespitini, içeriğe müdahale etmeden arama, aranma, yer ve kimlik bilgilerinin tespiti olarak tanımlar (m.3/1-i). Sütun adları operatöre ve döneme göre değişir. En sık sorulan kalemler şunlar:
| Kalem | Dökümde çıkar mı? | Not |
|---|---|---|
| Giden ve gelen aramalar: karşı numara, tarih-saat, süre | Çıkar | Süresi 0 görünen satırlar cevapsız ya da kurulamayan aramaya karşılık gelebilir; ayrı sayılır. |
| SMS'in gönderildiği ya da alındığı an | Çıkar | Mesajın metni yoktur. |
| Mobil veri oturumu: başlangıç ve süre | Çıkar | Hangi uygulamanın ya da sitenin kullanıldığı yazmaz. |
| IMEI (cihaz kimliği) | Tipik olarak çıkar | Hat başka bir telefona takıldığında değişir. |
| IMSI (SIM kartın kimliği) | Her dökümde yok | Alan varsa SIM değişikliği doğrudan görülür. |
| Hizmet veren hücre (baz) | Satır anı için çıkar | Telefonun bulunduğu noktayı değil, hücrenin hizmet alanını gösterir. |
| Hattın abonesi | Talepte istenirse | CMK m.135/2, karar talebine hattın sahibini gösteren belgenin eklenmesini zaten ister. |
| Konuşmanın sesi, SMS metni | Çıkmaz | İçerik ayrı bir tedbirle elde edilir. |
| WhatsApp, Instagram, Telegram arama ve mesajları | Ayrı satır olarak çıkmaz | Operatör için internet trafiğidir. |
| Telefonu o anda kullanan kişi | Çıkmaz | Döküm hattı ve cihazı tanımlar. |
Konuşma içeriği ya da ses kaydı HTS'de çıkar mı?
Çıkmaz. HTS'nin dayanağı olan iletişimin tespiti tanımı gereği içeriğe dokunmaz; konuşmanın kendisini elde etmek CMK'da ayrı bir tedbirdir ve koşulları da farklıdır.
Kanun ikisini ayrı fıkralarda düzenler. İletişimin tespiti soruşturmada hâkim (gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı), kovuşturmada mahkeme kararıyla yapılır (m.135/6). Dinleme ve kayda alma ise somut delillere dayanan kuvvetli şüpheye ve başka surette delil elde edilememesine bağlıdır (m.135/1). Üstelik m.135/8'deki suçlarla sınırlıdır: kasten öldürme, nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, rüşvet gibi.
Yönetmelik dinlemeyi “gerçekleştirilmekte olan” konuşmaların ve diğer iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması diye tanımlar (m.3/1-h). Tedbir karar süresince akan iletişime yöneliktir; HTS ise geçmişe dönük bir dökümdür. Kayda alınan konuşmalar savcılığın görevlendirdiği kişilerce çözülüp metne dökülür (CMK m.137/2). Dosyada konuşma çözümleri ya da ses dosyaları varsa bunlar HTS'den değil, ayrı bir dinleme kararından gelir; o kararın kapsamını avukat değerlendirir.
WhatsApp aramaları ve mesajları HTS'de görünür mü?
Ayrı bir arama ya da mesaj satırı olarak görünmez. WhatsApp kendi hizmetini mesajlaşma ve İnternet üzerinden arama olarak tanımlıyor ve uçtan uca şifrelemenin her zaman açık olduğunu söylüyor. Operatörün şebekesinden geçen şey şifreli veri paketleridir. Dökümde ne kalacağı, telefonun o sırada nasıl bağlandığına bağlı:
- Mobil veriyle bağlıysa aramanın sürdüğü aralıkta bir veri oturumu satırı görülebilir. Satırda uygulamanın adı yazmaz; arka plandaki başka uygulamalar da aynı oturumda veri kullanır.
- Wi-Fi'ye bağlıysa trafik mobil şebekeden geçmez. İz, o bağlantıyı sağlayan internet servis sağlayıcısının kayıtlarındadır.
Operatörün veri tarafındaki saklama yükümlülüğü de uygulama adını kapsamaz. Yetkilendirme Yönetmeliği taraflara ilişkin IP adresini, port aralığını, başlama-bitiş zamanını ve aktarılan veri miktarını iki yıl saklatır (m.19/1-f). WhatsApp'ın “aramalarda IP adresini koru” ayarı açıkken aramalar WhatsApp sunucuları üzerinden aktarılır (Engineering at Meta, 2023); telefonun trafiği karşı tarafa değil, sunucuya gider.
Örnek (kurgusal): 0 5xx xxx xx 17 hattının dökümünde 21:14:05'te başlayan, 1260 saniye süren bir veri satırı var. Karşı tarafın telefonunda aynı akşam 21:14'te başlayan 21 dakikalık bir WhatsApp görüntülü araması görünüyor. Dökümden çıkan, hattın bu 21 dakika boyunca internete bağlı olduğudur. Aramanın varlığını ve süresini iki telefonun kendi kayıtları gösterir; HTS satırı zamanlamanın bu kayıtlarla çelişip çelişmediğini sınamaya yarar.
Yargıtay'ın incelediği bir dosyada temyiz eden savcı, HTS kayıtlarına dayanarak sanığın olay günü ilçeye geldiğini ileri sürmüş, WhatsApp'tan gönderilen mesajların ise HTS kayıtlarından tespit edilemeyeceğini yazmıştı. Daire beraat hükmünü onadı (9. CD, E.2021/18946, K.2023/4385).
WhatsApp iletişiminin izi bu yüzden iki tarafın telefonunda, yedeklerde ya da WhatsApp'ın kendi kayıtlarında aranır. WhatsApp'ın kolluk birimlerine yönelik sayfasına göre şirket teslim edilen mesajları ve bunların işlem kayıtlarını saklamaz; ABD hukuku kapsamında verebileceği temel kayıtlar arasında son görülme tarihi ve IP adresi sayılıyor. Ekran görüntüsü ile cihaz incelemesinin farkını WhatsApp yazışmalarının delil değeri yazısında ele aldık.
Instagram'daki aramalar ve mesajlar HTS'de çıkar mı?
Hayır. Instagram'daki aramalar ve DM'ler de operatör için veri trafiğidir; dökümde en fazla o aralıkta açık bir veri oturumu görünür. Platform tarafındaki kayıtlar başka yoldan gelir; Instagram'ın kolluk birimlerine yönelik sayfası ABD hukukuna göre üç kademe sayar:
- temel abone kayıtları, varsa son giriş-çıkış IP adresleri dahil;
- mahkeme emriyle, içerik hariç: mesaj başlık bilgileri ve IP adresleri;
- arama emriyle: mesajlar, fotoğraflar, yorumlar, konum bilgisi gibi saklanan içerik.
Yurt dışından gelen taleplerde içerik için karşılıklı adli yardım talebi ya da istinabe gerekebileceğini yazıyor; kullanıcı adları değiştiği için talepte kullanıcı adının tarihle birlikte belirtilmesini istiyor. Gelen bir giriş IP adresi de kişiyi göstermez. Adresin o saniyede hangi aboneye ait olduğu operatörün IP ve port kayıtlarıyla eşleştirilir; port ve saniyenin neden gerektiğini CGNAT nedir yazısında anlattık.
Telefon kapalıyken HTS kaydı oluşur mu?
Telefonun kendisinden çıkan hiçbir satır oluşmaz. Kapalı telefon şebekeyle haberleşmez: arama başlatamaz, SMS gönderemez, veri oturumu açamaz, bu yüzden o saatlere ait hücre bilgisi de yoktur. Belirsiz olan, o sırada hatta gelen iletişimin nasıl kaydedildiği.
Standartlarda iki mekanizma var. “Ulaşılamadığında yönlendirme” (CFNRc) açıksa şebeke, kayıtlı olmayan ya da kapsama dışındaki aboneye gelen aramayı telefona hiç sunmadan başka bir numaraya, örneğin sesli mesaja aktarır (3GPP TS 22.082 §4.1, §4.3.8). SMS ise mesaj merkezinde bekler: teslim “Absent Subscriber” (abone ulaşılamıyor) hatasıyla başarısız olunca şebeke bunu not eder, telefon yeniden ulaşılabilir olduğunda merkeze haber verir ve mesaj o zaman teslim edilir (TS 23.040, Messages-Waiting ve Alert-SC). Bunların Türkiye'deki dökümlere nasıl yansıdığı konusunda genel bir kural yazamıyoruz. Yönlendirilen arama kapalı hattın dökümünde satır olarak görünüyor mu, SMS satırına gönderim saati mi yoksa teslim saati mi yazılıyor? Bunu her dosyada ayrıca kontrol ederiz:
- Kapalı olduğu söylenen aralıkta hattın kendi dökümünde giden arama, SMS ya da veri satırı var mı? Varsa hat o sırada bir cihazda şebekeye bağlıydı; hangi cihaz olduğunu IMEI sütunu söyler.
- Arayan tarafın dökümü dosyadaysa o aralıktaki denemeleri bulun; süreyi ve varsa yönlendirilen numarayı not edin.
- Aynı denemelerin kapalı hattın dökümünde karşılığı yoksa aramayı yok saymayın. Kayıt arayan tarafta tutulmuş olabilir.
- Satırlardaki boşluğu ölçün. Boşluğu telefonun kapalı olması da açıklar, kapsama dışında kalması da, o sürede hiç iletişim kurulmaması da; döküm bunları ayırmaz.
- Satırlar yeniden başladığında gelen ilk SMS'lere bakın. Kapalıyken gönderilmiş mesajlar o sırada art arda teslim edilmiş olabilir; saat sütununun hangi anı yazdığı netleşmiyorsa operatöre sorulmasını öneririz.
“Telefon şu an kapalı, HTS yine de alınır mı?” Evet. Döküm operatörün sakladığı trafik bilgisinden üretilir; telefonun bugünkü durumu geçmişteki kaydı etkilemez.
Kapatılan hattın HTS kaydı çıkar mı?
Saklama süresi içindeki görüşmeler için çıkar. Yetkilendirme Yönetmeliği operatörden, altyapısı üzerinden gerçekleşen görüşmelere ait trafik bilgilerini iki yıl saklamasını ister (m.19/1-f); maddede aboneliğin sona ermesine bağlanmış bir istisna yok. Hat kapandıktan sonra ise yeni satır oluşmaz.
Numara sonradan başka bir aboneye verildiyse, o tarihten sonraki satırlar yeni kullanıcıya aittir; bu yüzden abone bilgisinin tarihleriyle birlikte istenmesini öneririz. Sürenin nasıl hesaplandığını HTS kayıtları kaç yıl saklanır yazısında anlattık.
HTS kaydı konum gösterir mi, kaç metre hassasiyetinde?
Hücre düzeyinde gösterir, metre düzeyinde göstermez. Her iletişim satırında telefona o anda hizmet veren hücrenin kodu ve çoğu zaman baz istasyonunun adresi bulunur; adres direğin yeridir. Hizmet alanı için tek bir metre değeri yok. Birleşik Krallık'ın hücre sitesi analizi kuralları iki uç örnek verir: bina içi bir hücre kullanıcının o binada olduğunu gösterir, kırsalda 60 metrelik bir direkteki makro hücre ise direkten 10 ya da 20 km uzağa hizmet verebilir (FSR-C-135 §11.1.5). Aynı kurallar, hücre analizinin cihazın yerini nokta olarak belirleyemeyeceğini açıkça yazar (§11.1.4).
İki sınır daha var. Satır yalnızca iletişim anında oluşur, iki satır arasında telefonun nerede olduğu dökümde yoktur. Anlık konum da HTS'nin konusu değildir: CMK m.135/5, şüpheli ya da sanığın yakalanabilmesi için mobil telefonun yerinin ayrı bir kararla tespitini düzenler. Hücre kaydının, Timing Advance gibi ek ölçümlerle birlikte konumu ne kadar daraltabildiğini baz istasyonu konum tespiti yazısında anlattık.
HTS'de görünmeyen iletişim nasıl incelenir?
Dökümle telefon kayıtları aynı zaman ekseninde yan yana konur. Cihaz incelemesinde uygulamanın arama ve mesaj kayıtları çıkarılır, saat dilimi düzeltilir ve dökümdeki veri satırlarıyla karşılaştırılır. Uygulamada 20 dakikalık bir arama görünen saatte hattın hiç veri oturumu yoksa telefon Wi-Fi'ye bağlı olabilir ya da kayıtlardan birinin saati kaymıştır; Wi-Fi bağlantı geçmişi ve cihazın saat ayarı ikisini ayırır.
Dosyadaki bir HTS raporunun bu eşleştirmeleri doğru yapıp yapmadığını HTS analizi kapsamında inceliyoruz; md9 kayıt temin etmez. Bir eşleşmenin ya da eksik satırın hukuki anlamını avukat ve mahkeme değerlendirir.