HTS dökümündeki baz sütunu, telefona o anda hizmet veren hücrenin kodunu ve çoğu zaman adresini verir. Kırsalda 60 metrelik bir direkteki makro hücre 10–20 km uzağa hizmet verebilir (FSR-C-135 §11.1.5). “Sanık olay saatinde olay yerinde miydi” sorusuna bu çözünürlük her zaman yetmez; daraltılmış baz çalışması aralığı küçültmek için istenir. Dökümün sütunlarını HTS kaydı nedir yazısında anlattık.
Daraltılmış baz ne demek?
Daraltılmış baz, bir hattın baz bilgisinin istasyon adından daha ince bir çözünürlükle istenmesidir: istasyonun koordinatı, kapsama çapı ve mümkünse sinyalin geldiği sektör ya da yön. Terim CMK'da ve iletişimin tespitine ilişkin yönetmelikte geçmiyor. Anlamını, bu ifadenin geçtiği Yargıtay kararlarının tam metinlerinden çıkardık.
En açık tarif Ceza Genel Kurulu'nun Şubat 2026 kararında. 2009'da iki kişinin öldürüldüğü bir dosyada Kurul, BTK'dan ve operatörlerden şunların istenmesini söyledi: maktullerin ve sanıkların telefonlarının olay günü sinyal aldığı istasyonların numarası ve adı, tam koordinatları, kapsama alanlarının çapı; tespit edilebiliyorsa her görüşme ya da mesaj anında sinyalin hangi bölge veya sektörden geldiği. Bu yapılamıyorsa “daraltılmış baz sinyali çalışması” istenecek, sonuçlar saatleriyle birlikte ölçekli bir haritaya işlenecekti (E.2024/404, K.2026/95).
Aynı dosya daraltmanın neden gerektiğini de gösteriyor. İlgili satırlarda baz istasyonları bir köyün ve bir kavşağın adıyla geçiyordu. Maktullerin telefonları olay yerine varmadan önce köydeki bazdan, olay yerindeyken kavşaktaki bazdan sinyal almıştı; jandarmanın cesetlerin bulunduğu yerden 112'yi arayarak yaptığı temsili görüşme de kavşaktaki baza düştü. Sanıklardan ikisinin telefonunda olay günü hiç görüşme yoktu; bir gün önce ve bir gün sonra aynı kavşak bazından sinyal almışlardı. Kurul bu tabloyla hüküm kurulmasını eksik araştırma saydı ve kararı oy çokluğuyla bozdu.
Yargıtay kararlarında daraltılmış baz nasıl isteniyor?
Çoğunlukla bozma gerekçesi olarak. Tam metnini okuduğumuz kararlardan altısı:
| Karar | Dosyadaki soru | Ne istendi, ne oldu |
|---|---|---|
| Ceza Genel Kurulu, E.2024/404, K.2026/95, 18.02.2026 | Olay yerinde olmadıklarını söyleyen sanıklar saat 11 ile 18 arasında neredeydi? | İstasyon koordinatları ve sektör bilgisi; olmazsa daraltılmış baz sinyali çalışması. Sonuçların ölçekli haritaya işlenip hükme esas alınan bir sanık beyanındaki olay sırasıyla karşılaştırılması. Bozma. |
| 1. Ceza Dairesi, E.2024/6826, K.2026/1246, 23.02.2026 | Beraat eden sanıklar 2004'teki olay sırasında olay yerinde miydi? | Keşifte her hattan üçer deneme (kararlardaki ifadeyle tatbiki) araması ve tutanağı; GSM şirketlerinden sektörel/vektörel haritalı daraltılmış baz bilgisi; olay tarihiyle keşif arasında baz bilgisinde değişiklik olup olmadığı. Bozma. |
| 1. Ceza Dairesi, E.2024/4879, K.2025/8214, 25.11.2025 | Öldürmeye teşebbüs dosyasında sanıklar olay saatinde neredeydi? | Aynı kalıp; ayrıca sanıkların bulunduklarını söyledikleri yerle olay yeri arasının arabayla kaç dakika olduğu. Bozma. |
| 4. Ceza Dairesi, E.2024/8165, K.2026/10936, 09.06.2026 | Göçmen kaçakçılığında sanık, diğerleriyle birlikte miydi? | Kullanılan ve kullanılmış olabilecek numaraların tespiti, daraltılmış baz bilgisi, sanığın telefonunun diğerleriyle aynı bazdan sinyal alıp almadığı. Bozma. |
| 1. Ceza Dairesi, E.2021/6483, K.2021/11944, 08.09.2021 | Sanık olay saatinde ilçe merkezinde miydi? | Dosyada daraltılmış baz raporu vardı: hat 10.03'te ilçe girişindeki akaryakıt istasyonundan, üç dakika sonra ilçe merkezindeki bir iş hanının bulunduğu yerden sinyal vermişti. Çoğunluk itirazı reddetti; daire başkanı karşı oyunda bu raporu araç ve kamera kayıtlarıyla birlikte beraat gerekçesi saydı. |
| 10. Ceza Dairesi, E.2022/3725, K.2026/5363, 20.04.2026 | İki sanığın telefonu aynı bazdan sinyal almıştı; bu birlikteliği gösterir mi? | Çoğunluk mahkûmiyeti onadı. Karşı oy: sanıklardan birinin MERNİS adresi ortak sinyal alınan baza yakındı. |
1. Ceza Dairesi'nin iki kararındaki paragraf neredeyse kelimesi kelimesine aynı. İş bir kalıba oturmuş: deneme araması, operatör haritası, şebeke değişikliği sorusu ve mesafe-süre hesabı birlikte isteniyor. Bozma iki yönden de gelebiliyor: Kocaeli dosyasında beraate karşı katılanlar vekilinin temyizi üzerine, 4. Ceza Dairesi dosyasında ise sanık müdafilerinin temyizi üzerine.
Hangi verilerle yapılır?
- İlgili hatların baz bilgili HTS dökümü. Ceza Genel Kurulu “baz ve karşı baz istasyonunu gösterir” dökümü olaydan bir hafta önce ve sonrasıyla birlikte istedi. Olay günündeki hücreler, hattın olağan hücreleriyle karşılaştırılınca anlam kazanır.
- Operatörün baz listesi: hücre kodu, adres, koordinat, anten yönü (azimut).
- Operatörün sektörel ya da vektörel haritası.
- Keşif tutanağı (deneme aramaları, numaraları ve saatleriyle) ve bu aramaların operatör kaydı. Hangi hücrenin hizmet verdiğini tutanak değil kayıt gösterir.
- Operatörün, olay tarihiyle keşif arasında baz istasyonlarında değişiklik yapılıp yapılmadığına dair cevabı.
- Tarafların ileri sürdüğü alternatif konumlar ve bunların olay yerine uzaklığı.
- Varsa kamera, araç takip ya da plaka kayıtları. 2021 tarihli karardaki karşı oy, hücre bilgisini aracın GPS kaydı ve kamera tutanaklarıyla dakika dakika karşılaştırıyor.
Daraltma adım adım nasıl yapılır?
Daraltma, dökümdeki her satırı istasyon düzeyinden hücre ve sektör düzeyine indirip sonucu alternatif konumlarla aynı ölçütle sınamaktır. Bizim sıramız şöyle:
- Zaman penceresini sabitleyin: olayın tahmini aralığı ile öncesi ve sonrası. Bütün dökümleri tek saat referansına çevirmeden pencereyi uygulamayın.
- Her satırdaki hücre kodunu baz listesiyle eşleştirin. Aynı istasyondaki farklı sektörler farklı yönlere bakar; “aynı baz” ile “aynı hücre” aynı şey değildir.
- Sektörleri azimutlarıyla ölçekli haritaya koyun. Çizimin tahmin olduğunu haritanın üzerinde yazın.
- Deneme aramalarının sonucunu ekleyin: olay yerinde hangi hücreler hizmet veriyor? Üç arama o anın fotoğrafıdır; aynı noktada iki ya da üç farklı hücre çıkması olağandır.
- Alternatif konumu aynı yöntemle sınayın. Olay yerine hizmet veren hücre sanığın evine de hizmet veriyorsa, veri ikisini ayırmaz.
- Ardışık satırlar arasındaki süreyi mesafeyle karşılaştırın: 10.03'teki hücreden 10.06'daki hücreye o sürede gidilebilir mi?
Numara bilinmiyorsa baz dökümleri nasıl kesiştirilir?
Numara bilinmiyorsa soru tersine kurulur: her olay yerinin baz dökümü alınır ve bu listelerin hepsinde görünen hatlar çıkarılır. Biz bu işe ortak numara analizi diyoruz. Baz dökümü, belirli bir zaman aralığında belirli hücreler üzerinden iletişim kuran hatların listesidir; HTS'den farkını HTS ve baz kaydı farkı yazısında anlatıyoruz. Okuduğumuz kararlarda “daraltılmış baz” bilinen hatlar için kullanılıyor; 4. Ceza Dairesi'nin “aynı bazdan sinyal alıp almadığı” sorusu, kesiştirmenin bilinen numaralara uygulanmış hâli.
Örnek (kurgusal): Üç hırsızlık için (ikisi aynı gece, biri başka bir gece) olay saatlerini kapsayan 30'ar dakikalık dökümler istenmiş olsun.
| Küme | Hat sayısı |
|---|---|
| A olay yeri, 02.10–02.40 | 1.240 |
| B olay yeri, 03.05–03.35 | 860 |
| C olay yeri, 01.50–02.20 (başka gece) | 2.115 |
| A ve B'nin ikisinde de görünen | 14 |
| Üçünde de görünen | 2 |
Kesişimde kalan iki hat, cevap bekleyen bir soru listesidir. Biri üç hücrenin de kapsadığı bir ana yolu her gece kullanan bir hat olabilir. Bunu ayırmak için bir kontrol penceresi kurarız: aynı hücreler için olayın olmadığı bir gecenin aynı saatlerini kesiştiririz. Kontrol gecesinde de benzer sayıda ortak hat çıkıyorsa, olay gecesindeki eşleşmeler hücrenin olağan trafiğinden ayırt edilemez.
Yöntemin zayıf noktaları nelerdir?
Yanlış eşleşmenin kaynakları bellidir. Raporda bunlardan hangisinin kontrol edildiği yazmıyorsa sonucu ona göre okuruz.
| Zayıf nokta | Ne olur | Neye bakarız |
|---|---|---|
| Kalabalık hücre | Şehir merkezi ya da otoyol hücresinde rastlantısal ortak hat çoğalır. Hücreye yakın oturan biri her gün o hücrede görünür; 10. Ceza Dairesi kararındaki karşı oy tam bunu söylüyor. | Döküm büyüklüğüne ve kontrol penceresine. Kişinin ev ve iş adresine de: FSR-C-135 bunların inceleme stratejisinde dikkate alınmasını ister (§7.1.1). |
| Geniş zaman penceresi | Pencere iki saate çıkınca liste katlanır. Dar pencere de iletişim kurmayan telefonu kaçırır: o sırada arama, SMS ya da veri satırı yoksa hat dökümde yoktur. | Pencerenin neden o genişlikte seçildiği; olay saatinin hangi delile dayandığı. |
| Saat referansı | İki döküm farklı saat referansıyla gelmişse kesişim bir saat kayar; gerçek eşleşme kaybolur, sahtesi doğar. 2016 öncesi kayıtlarda kış saati farkı ayrıca dikkat ister. | Her iki dökümde de bulunan bilinen bir aramanın iki tarafta aynı dakikada görünüp görünmediği. Ayrıntı: zaman damgaları ve saat dilimi. |
| Komşu hücreler ve diğer operatörler | Telefon en yakın hücreye bağlanmak zorunda değildir. Yalnızca olay yerini “kapsayan” tek hücre istenmişse komşu hücreden hizmet alan hat listeye girmez; başka operatördeki hat da girmez. | Dökümün hangi hücreleri ve hangi operatörleri kapsadığı. |
| Şebeke değişikliği | Hücreler eklenir, kaldırılır, yönü değişir (FSR-C-135 §11.1.2). Yıllar sonra yapılan deneme araması olay günündeki düzeni göstermeyebilir. | Operatörün değişiklik cevabı. Yalnızca sabit noktada yapılan ölçüm, gerçekte hizmet veren bir hücreyi kaçırmaya yatkındır (§10.4.4); ölçümde görülmeyen hücre o alana yine de hizmet vermiş olabilir (§8.2.2). |
| Hat ile kişi | Ortak hat, ortak kişi demek değildir. Telefon başkasında olabilir ya da kişi ikinci bir hat taşıyor olabilir. | Hattın kime ait olduğunu gösteren diğer kayıtlar. 2021 tarihli karardaki karşı oy, BTK cevabındaki hat-cihaz eşleşmesine ve hattın yurt dışı giriş-çıkış tarihleriyle birlikte açılıp kapanmasına dayanıyor. |
Dosyadaki bir daraltılmış baz raporunu nasıl inceliyoruz?
Önce raporun hangi veriye dayandığına bakarız: baz listesi ve sektör haritası dosyada mı, deneme aramalarının operatör kaydı var mı, şebeke değişikliği sorulmuş mu. Sonra her bulguyu ham satıra kadar izleriz. Raporda “X yerinden sinyal verdi” diye geçen bir ifade görürsek, adı geçen yerin hücrenin mi telefonun mu konumu olduğunu ayırırız. Alternatif konum aynı yöntemle sınanmamışsa bunu ayrıca yazarız.
Bu inceleme taraflar için uzman görüşü ya da ceza dosyasında bilimsel mütalaa (CMK m.67/6) olarak hazırlanır. Raporun hükme etkisini ve sanığın olay yerinde bulunup bulunmadığını değerlendirmek avukata ve mahkemeye aittir. Hücre kodlarının baz listesiyle eşleştirilmesini baz istasyonu analizi sayfasında, bir bilirkişi raporunun teknik değerlendirmesini bilirkişi raporu değerlendirmesi sayfasında, dökümün bütününe nasıl baktığımızı HTS analizi nasıl yapılır yazısında anlattık.