HMK m.281'in başlığı "Bilirkişi raporuna itiraz" olsa da içerik bir taleptir. Taraf, raporda eksik gördüğü noktaların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz noktalarda bilirkişinin açıklama yapmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden ister. Bu yazı sürenin nasıl hesaplandığını, ek sürenin şartlarını, adli tatilin etkisini, itirazdan sonra mahkemenin önündeki seçenekleri ve ceza dosyasındaki farkı anlatıyor. Somut dosyada sürenin hesabı ve talebin biçimi avukatınızın işidir. md9 hukuk bürosu değildir; bilişim konulu raporların teknik tarafına bakar.
Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne zaman başlar, ne zaman biter?
Süre raporun tebliğiyle başlar ve iki haftadır (HMK m.281/1). Bilirkişi raporunu mahkemeye verir, mahkeme de duruşma gününden önce birer örneğini taraflara tebliğ eder (m.280). Hafta olarak belirlenen süre, başladığı güne son haftada karşılık gelen günün tatil saatinde biter (m.92/2). Rapor 3 Mart 2026 Salı günü tebliğ edildiyse süre 17 Mart 2026 Salı günü mesai bitiminde dolar. Son gün resmî tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter (m.93).
Kanunun belirlediği süreler kesindir ve süresinde yapılmayan işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m.94). Takvimi duruşma tarihine göre değil, tebliğ tarihine göre tutun. E-tebligatta tebliğ günü, bildirimi açtığınız gün değildir: elektronik tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Son günü adli tatil ve süre hesaplayıcıyla kontrol edebilirsiniz.
Rapor size hiç tebliğ edilmeden karar verildiyse durum başkadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bunu hukuki dinlenilme hakkının ihlali sayıp kararı bozmuştur (E.2023/16572, K.2024/649). 3. Hukuk Dairesi de bölge adliye mahkemesinin istinaf aşamasında yeniden aldığı raporu tebliğ etmeden hüküm kurmasını aynı gerekçeyle bozmuştur (E.2024/213, K.2024/3485).
Adli tatilde itiraz süresi durur mu?
Hukuk yargılamasında durmaz; yalnızca sonu tatile denk gelen süre uzar. Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar, 31 Ağustos'ta biter (HMK m.102). Adli tatile tabi dava ve işlerde HMK'nın belirlediği bir sürenin sonu tatile rastlarsa, süre ayrıca karar gerekmeden tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır (m.104). Ceza yargılamasının kuralı farklıdır: adli tatile rastlayan süreler işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzamış sayılır (CMK m.331/4).
| Raporun tebliğ tarihi (hukuk davası) | İki hafta biter | Sonuç |
|---|---|---|
| 15 Temmuz 2026 Çarşamba | 29 Temmuz, tatil içinde | Süre 7 Eylül 2026 Pazartesi'ye uzar. |
| 10 Ağustos 2026 Pazartesi | 24 Ağustos, tatil içinde | Süre 7 Eylül 2026 Pazartesi'ye uzar. |
| 25 Ağustos 2026 Salı | 8 Eylül, tatilden sonra | Uzama yok, süre 8 Eylül'de biter. |
| Tatilde de görülen bir işte (ör. işçinin açtığı iş davası) | Normal hesap | Uzama yok (HMK m.103/1-ç). |
Ek süre hangi şartla verilir?
Ek süre 2020'de 7251 sayılı Kanunla m.281'e eklendi. Kural tek cümle, ama dört ayrıntısı var:
- Rapora karşı talebin iki hafta içinde hazırlanması çok zor ya da imkânsız olmalı veya talep özel yahut teknik bir çalışma gerektirmeli.
- Ek süre, asıl iki hafta dolmadan istenmeli.
- Ek süre tebliğden değil, asıl sürenin bitiminden itibaren işler.
- Bir defaya mahsustur ve iki haftayı geçemez.
3 Mart 2026'da tebliğ edilen bir raporda asıl süre 17 Mart'ta biter; ek süre bu tarihten önce istenir ve verilirse en geç 31 Mart'a kadar uzanır. Kanun "verilebilir" der, yani ek süre mahkemenin takdirindedir. Sırf uzman görüşü alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre istenemez (HMK m.293/1).
Bilişim raporlarında ek süreyi gerektiren iş çoğu zaman okuma değil, ham verinin edinilmesi ve raporun tablosunun yeniden üretilmesidir: HTS dökümü, imaj kopyası, log dosyası, operatör yazısı. Bu materyal tebliğden sonraki ilk günlerde istenmezse iki haftanın büyük kısmı beklemeyle geçer.
İtiraz edilince ne olur: ek rapor mu, yeni bilirkişi mi?
Mahkeme talebe bağlı kalmadan da hareket edebilir. Önündeki yollar şunlar:
| Yol | Ne zaman | Dayanak |
|---|---|---|
| Ek rapor | Raporda eksiklik ya da belirsizlik varsa; mahkeme aynı bilirkişiye yeni sorular yöneltir. | HMK m.281/2; 6754 m.3/7; Yönetmelik m.56/2 |
| Yazılı açıklama | Raporda eksik veya anlaşılmaz hususlar varsa, merci belirlediği süre içinde ister. | Yönetmelik m.56/3 |
| Duruşmada sözlü açıklama | Bilirkişi duruşmaya çağrılır, açıklaması tutanağa geçer ve imzalatılır. | HMK m.281/2, m.279/3 |
| Yeni bilirkişi incelemesi | Mahkeme gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse. | HMK m.281/3 |
Bilirkişilik Kanunu'nun yaklaşımı açık: aynı konuda bir kez rapor alınması esastır, ek rapor eksiklik veya belirsizliği gidermek içindir (6754 m.3/7). Rehber ilkeler de ek raporun, alınma gerekçesini çözecek ve yeniden ek rapor gerektirmeyecek biçimde yazılmasını ister (İlke 30). Bu amaçla istenen ek rapor için ayrıca ücret ödenip ödenmediği bilirkişi ücreti yazısında.
Hâkim hiçbir rapora bağlı değildir, onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Ama çelişkiyi görmezden gelemez. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'ne göre bilirkişi raporları arasında çelişki varsa hâkim bu çelişkiyi gidermeden karar veremez (E.2023/209, K.2023/1619). Çelişkiyi gidermek için görevlendirilen bilirkişi, önceki raporların hangi tespitlerine katıldığını ya da neden ayrıldığını gerekçelendirmelidir (İlke 29). Rapor ile tarafın sunduğu uzman görüşü ciddi biçimde çelişiyorsa 15. Hukuk Dairesi dosyanın yeni bir bilirkişi heyetine verilmesini aramıştır (E.2015/5127, K.2016/4635); iki belgenin hukuki yeri uzman görüşü ile bilirkişi raporu farkı yazısında.
Teknik bir itiraz neyi göstermeli?
Dilekçeyi avukatınız yazar; burada şablon vermiyoruz. Teknik bölümün işi, hâkimin ve bilirkişinin rapora dönüp kontrol edebileceği somut noktaları göstermektir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, uzman hekimlerden oluşan heyetin kesintileri hasta bazında tek tek gerekçelendirdiği bir dosyada, davalının bilirkişi görüşüne hangi gerekçeyle katılmadığını gösteren bir itiraz sunamadığını belirterek kararı onamıştır (E.2023/209, K.2023/1619). "Rapora itiraz ediyoruz" cümlesi tek başına bir şey taşımaz. Bakılacak yerler:
- Görevlendirme kararındaki hangi soru cevapsız kalmış? Bilirkişi soruları sorulma sırasına göre tek tek cevaplamalıdır (HMK m.273/1; İlke 24).
- Her sonucun dayandığı veri ve yöntem raporda yazılı mı? Yönetmelik raporda inceleme yönteminin ve bilimsel, teknik dayanakların bulunmasını ister (m.55/1-f, g).
- Hesap ya da tablo aynı veriden yeniden üretilebiliyor mu? Ölçümler bizzat yapılmalı, esas alınan birim fiyat ve kriterler açıklanmalıdır (İlke 14); gerekçe "neden" sorusunu sordurmamalıdır (İlke 31).
- Bilirkişi teknik alanın dışına çıkıp hukuki nitelendirme yapmış mı (HMK m.279/4)?
- Bilişim raporlarında özel olarak: hash değeri, saat dilimi, baz kaydının konum gibi okunması, IP adresinin kişiye bağlanması. Bu hataların ayrıntısı bilirkişi raporunun teknik değerlendirmesi sayfasında.
Sorun cevapsız bir soru ya da belirsiz bir hesapsa ek rapor; yöntem baştan hatalıysa ya da konu bilirkişinin uzmanlık alanı dışında kalıyorsa yeni inceleme talebi gündeme gelir. Hangisinin isteneceğine avukatınız karar verir. Bilirkişinin tarafsızlığından şüphe ediyorsanız yol itiraz değil ret talebidir ve hukukta ret için süre, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir haftadır (HMK m.272/3); ayrıntı bilirkişinin nasıl atandığı ve reddedildiği yazısında.
Ceza davasında bilirkişi raporuna itiraz süresi
CMK'da HMK'daki gibi sabit bir gün sayısı yok. Bilirkişi incelemesi tamamlandığında yeni inceleme istenebilmesi ya da itirazların bildirilebilmesi için Cumhuriyet savcısına, katılana, şüpheli veya sanığa ve vekillerine süre verilir; istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5). Bakılacak tarih, ara kararda ya da duruşma tutanağında yazan süredir.
Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi istenebilir (m.68/1). Taraflar raporla ilgili kendi seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa alabilir ve mütalaayı hazırlayan uzmanın da duruşmada dinlenmesini isteyebilir (m.67/6, m.68/3); ama yalnızca bu gerekçeyle ayrıca süre istenemez. İdari yargıda ise İYUK m.31 bilirkişi konusunda HMK hükümlerine atıf yapar.